က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Friday, September 20, 2013

Inhalant abuse လမ္းေဘး ေဆးရွဴ

2011/8/19
က်ေနာ္ ေရးေနတဲ့ “ေကာ္ဗူးရွဴတဲ့ လမ္းေပၚက ကေလးငယ္ေတြ” သတင္းေဆာင္းပါးနဲ႔ ပါတ္သက္ျပီး ေျဖေပးပါ။
၁။ ရန္ကုန္ျမိဳမွာ အိမ္မရွိ လမ္းေပၚမွာေနတဲ့ ကေလးေတြ လမ္းေဘးေနျပိး (ေကာ္ဗူး) ဆိုတဲ့ မူယစ္ေဆးတမ်ိဳး သံုးစြဲ ေနၾကတယ္။ သံုစြဲေတာ့ က်န္းမာေရးနဲ့ ပါသက္ျပီး သူတိုဘာေတြ ျဖစ္လာနိုင္သလဲ။
၂။ ဒီကေလးေတြရဲ႕ ဘဝအတြက္ လမ္းမွန္ ျပန္ေရာက္လာေအာင္ ဘယ္သူမွာ တာဝန္ရွိျပီး ေဆာင္ရြက္ေပးသင့္ပါသလဲ။
၃။ ဒီလိုမ်ိုးျဖစ္ေနတာမ်ိဳးက India နိင္ငံမွာလည္း အမ်ားၾကီး ရွိပါတယ္။ India အစိုးရနဲ႔ ျမန္မာအစိုးရ လုပ္ေဆာင္ေပးမႈမွာ ဘာေတြ ကြာျခားျပီး တာဝန္ယူမူ ရွိ-မရွိ ဆရာအျမင္။

Inhalant abuse တလြဲသံုးလို႔ ေဆးစြဲေစတဲ့ ရွဴစရာေတြက အမ်ိဳးအစား အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ Tobacco (ေဆး) ေဆးလိပ္၊ Marijuana ေဆးေျခာက္ နဲ႔ Crack (ကုိကိန္း) ေတြလို မီးရွိဳ႕ျပီးရွဴတာမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး။ ေဆးကုရာမွာသံုးတဲ့ Nitrous oxide ေမ့ေဆးလိုက တမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ အခုေျပာတဲ့ အမ်ိဳးအစားေတြကေန Intoxicating အဆပ္သင့္ျခင္း ျဖစ္တာကို Huffing လို႔ ေခၚတယ္။ အၾကမ္းခြဲေျပာရရင္ ေဆးသံုးနဲ႔ ေဆးသံုးမဟုတ္တဲ့ လူသံုး ပစၥည္းကို တမင္တကာ ရွဴၾကတာေတြ ျဖစ္တယ္။

၁။ Aliphatic hydrocarbons ဆိုတဲ့ Petroleum products ဓါတ္ဆီ-ေရနံဆီလို ပစၥည္းေတြမွာ Propane, Butane ဓါတ္ေတြ ပါတယ္။
၂။ Aromatic hydrocarbons ေတြထဲမွာ Toluene နဲ႔ Xylene ဓါတ္ေတြ ပါတယ္။
၃။ Ketones acetone ဆိုတာ လက္သည္းနီ-ဖ်က္ေဆးေတြမွာ ပါတယ္။
၄။ Haloalkanes ဆိုတာထဲမွာ Hydrofluorocarbons, Chlorofluorocarbon နဲ႔ Trichloroethylene ဓါတ္ေတြ ပါတယ္။
၅။ Nitrites ဆိုတာက Alkyl nitrites, Nitrous oxide ဓါတ္ေတြ ျဖစ္တယ္။

• Gasoline နဲ႔ Paint thinner သုတ္ေဆးေတြ ၾကေတာ့ ဒီအတိုင္းရွဴတယ္။
• တခ်ိဳ႕က အေငြ႔ကို ရွဴဘို႔ Plastic bags ပလပ္စတစ္အိတ္ကို သံုးတယ္။
• Whipped cream aerosol cans ဗူး၊ Aerosol hairspray (စပေရး)၊ Non-stick frying spray ေၾကာ္ခ်က္တဲ့ အခါ မကပ္ေစတဲ့ (စပေရး) ေတြကရတဲ့ Nitrous oxide gases ဓါတ္ေငြ႔ကို Plastic bags ပလပ္စတစ္အိတ္မွာ ျဖန္းျပီး ရွဴၾကတယ္။
• Propane နဲ႔ Butane gases အေငြ႔ေတြကို Canister ထည့္တဲ့ဗူးကေန တိုက္ရိုက္ရွဴတယ္။

ဒီလိုဟာေတြကို ရွဴလိုက္တာနဲ႔ အဆုပ္မွာရွိတဲ့ ေသြးေၾကာမွ်ဥ္ေလးေတြရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္ေတြကေန စုပ္ယူျပီး၊ ေသြးထဲ ေရာက္လာမယ္။ ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ေဆးထိုးသေလာက္ကို သက္ေရာက္တာ ျမန္တယ္။

ဒါေတြ ရွဴလိုက္ရင္
• Alcohol-like intoxication အရက္ဆိပ္သင့္သလို ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Intense euphoria အေကာင္းေတြခ်ည္း ျမင္-ထင္ေနတာလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Vivid hallucinations မဟုတ္တာေတြ ျမင္-ၾကား ေနတာမ်ိဳးလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

အမ်ိဳး-အစားနဲ႔ အနည္း-အမ်ားေပၚမွာ မူတည္တယ္။ Rubber cement ေကာ္ဗူးလို Paint thinner (သင္နာ) လိုဟာ နဲနဲသာ ရွဴရင္ Alcohol inebriation အရက္ေသာက္ထားသူလို ျဖစ္လာေစမယ္။ မ်ားသြားရင္ Distortion in perceptions of time and space ဘယ္အခ်ိန္ရွိျပီ၊ ဘယ္ေနရာ ေရာက္ေနတယ္ ဆိုတာ မသိေတာ့ဘူး။ Hallucinations တကယ္ မရွိတာေတြ ရွိတယ္-ၾကားတယ္ ထင္လာ-ျမင္လာမယ္။ Emotional disturbances စိတ္လႈတ္ရွားမႈေတြက သူရူးလို ျဖစ္လာတယ္။

1. Methylene chloride အေငြ႕ကေန Carbon monoxide poisoning (ကာဗြန္မိုေနာ့ဆိုက္) အဆိပ္သင့္ႏိုင္တယ္။
2. Gasoline ဓါတ္ဆီကေန Lead poisoning ခဲဆိပ္သင့္ႏိုင္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ခဲမပါတဲ့ ဓါတ္ဆီကို တီထြင္လာရတာ ျဖစ္တယ္။
3. Carbon tetrachloride ကေန Liver damage အသဲကို ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။
4. Butane နဲ႔ Propane ကေန မီးေလာင္ႏိုင္တယ္။
5. Benzene ကေန Bone marrow depression ရိုးတြင္းျခင္ဆီ အားနည္းေစတယ္။
6. Toluene ကေန Myelin ဆိုတဲ့ အာရံုေၾကာေနရာကို ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။
7. Butane gas (ျဗဴတိန္း) ဓါတ္ေငြ႔ရွဴရာကေန Drowsiness မူးေဝမယ္၊ Narcosis ဆဲလ္ေတြေသမယ္၊ Asphyxia အသက္ရွဴမဝျဖစ္မယ္၊ Cardiac arrhythmia ႏွလံုးခုန္မမွန္ျဖစ္မယ္၊ Frostbite ေရခဲေလာင္တာမ်ိဳး ျဖစ္မယ္။

ခဏျဖစ္တာေတြလဲ ရွိတယ္။ Headache ေခါင္းကိုက္မယ္။ Nausea and vomiting ပ်ိဳ႕ခ်င္-အန္ခ်င္ျဖစ္မယ္။ Slurred speech လွ်ာေလး-အာေလး ျဖစ္လာမယ္။ Loss of motor coordination ၾကြက္သား လႈတ္ရွားမႈေတြမွာ အျပန္အလွန္ ထိန္းတာမ်ိဳးေတြ မေကာင္းျဖစ္လာတယ္။ ေအာက္စီဂ်င္ထက္ ေလးတဲ့ ဘယ္ဓါတ္ေငြ႔မ်ိဳးမဆို ရွဴရင္ အဆုပ္ထဲမွာ ေအာက္စီဂ်င္ကို ေနရာဝင္ယူလို႔ Hypoxia ေလမဝတာ ျဖစ္မယ္။ Wheezing ရင္ၾကပ္လာမယ္။ အေငြ႔ရွူသူေတြရဲ႕ ႏွာေခါင္းကို ၾကည့္ရင္ သိသာတယ္။ Glue sniffer's rash ႏွာေခါင္းနဲ႔ ပါးစပ္မွာ နီရဲရဲ ျဖစ္ေနေတာ့တယ္။

စိတ္ကို တမ်ိဳး ေျပာင္းေစတဲ့ စည္းစိမ္ခံခ်င္လို႔ သံုးတဲ့ Recreational drug ေဆးဝါးတိုင္းဟာ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ အမူအက်င့္ေတြကေန ဒဏ္ရာေတြ၊ ထိခိုက္မႈေတြ ျဖစ္ၾကတယ္။ ဥပမာ ယာဥ္တိုက္မႈ ျဖစ္တာ၊ ခိုက္ရန္ျဖစ္တာ။ မီးေလာင္တာ။ Computer-cleaning dusters ကြန္ျပဴတာ သန္႔ေပးတဲ့ အရာေတြကို ရွဴမိရင္ သိပ္အႏၲရာယ္ေပးႏိုင္တယ္။

Pneumonia ႏူမိုးနီးယား၊ Cardiac failure or arrest ႏွလံုး ရပ္သြားတာ၊ Aspiration of vomit အန္ဖတ္ ဆို႔တာေတြလဲ ျဖစ္ၾကတယ္။ အၾကာၾကီးရွဴေနသူေတြ Brain damage ဦးေႏွာက္ကို ထိခိုက္လာတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးေတြ ရွဴရင္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ နည္းတဲ့ကေလး ေမြးလာတတ္တယ္။ အဂၤါခ်ိဳ႕ယြင္းတဲ့ ကေလး ေမြးတယ္ဆိုတာလဲ အေထာက္အထား ရွိပါတယ္။

ေဆာင္းပါးေရးသူ ေထာက္ျပတာ မွန္တယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ လူငယ္ေတြနဲ႔ ကေလးေတြက သံုးၾကတယ္။ လမ္းေပၚက ကေလးေတြ မ်ားတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ Deodorant sprays ေခြ်းနံ႔ေပ်ာက္ေဆး၊ Hair spray ဆံပင္-ပန္းေဆး၊ Air fresheners အနံ႔ေကာင္းေအာင္ ျဖန္းေဆးဆိုတာေတြက ေစ်းမၾကီးဘဲ အလြယ္ရလို႔ ဆင္းရဲသားေတြက သံုးႏိုင္ၾကတယ္။

၂ဝဝဝ ခုႏွစ္အတြင္း ျဗိတိန္မွာ Solvent-related deaths ေဖ်ာ္စရာပစၥည္းနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး ေသရတာေတြ အားလံုးထဲမွာ Butane ေၾကာင့္ ေသရတာက ၅၂% ရွိခဲ့တယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ရုတ္တရက္ ေသဆံုးရလို႔ Sudden sniffing death လို႔ နာမယ္ တပ္ထားတယ္။ ၁၉၈၈-၉၈ (တက္ကဆပ္စ္) မွာ ၁၄၄ ေယာက္ေသခဲ့တယ္။ ၁၉၈၇-၁၉၉၆ အတြင္း (ဗာဂ်ီးနီးယား) မွာ ၃၉ ေယာက္ ရွိခဲ့တယ္။ အေငြ႔ရွူရာကေန Statistics on deaths ေသဆံုးမႈ စာရင္းဇယားလုပ္ဘို႔ ခက္တယ္။ ရွိျပန္ရင္လဲ တကယ္ ျဖစ္ေနတာထက္ နည္းေနမယ္။ ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ Referendum စာရင္းကိုေတာ့ “အတိအက်” လုပ္တဲ့အက်င့္ ရွိတယ္။ မုန္တိုင္းတိုက္လို႔ ၾကက္ဥကြဲတာလဲ သိပ္တိက်ခဲ့တယ္။ က်န္းမာေရးက သိပ္အေရးမၾကီးေတာ့ ခပ္ေပါ့ေပါ့ဘဲ။

Glue and gasoline sniffing ေကာ္ဗူးနဲ႔ ဓါတ္ဆီရွဴသူေတြ အာရွနဲ႔ အာဖရိကမွာ မ်ားလွတယ္။ Dendrite brand ဆိုတာ အသံုးအမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္။ Contact adhesives ကပ္ရတဲ့ ပလာစတာ၊ Rubber cements ေကာ္ဗူး၊ Paint thinners သုတ္ေဆး၊ Iodex အေၾကာနာလို႔ လိမ္းရတဲ့ေဆး Erase-X ေခၚတဲ့ Correction fluid ဖ်က္ေဆးထဲမွာ Toluene ပါတယ္။

အိႏၵိယႏိုင္ငံကလဲ ဆင္းရဲသားမ်ားလို႔ ဒီျပႆနာေတြက လမ္းေဘးမွာ ရွိတယ္။ ကိုင္တြယ္တာကေတာ့ လြတ္လပ္မႈ အေတာ္ရွိျပီး၊ ဘက္ေဒါင့္စံုကေန လုပ္ေနႏိုင္ၾကတယ္။ ကိုယ့္ႏိုင္ငံနဲ႔ ကြာတာ ေျပာရရင္ မ႑ိဳင္မွန္သမွ် တခုမွ မတူၾကဘူး။

Dr. တင့္ေဆြ
၂ဝ-၈-၂ဝ၁၁