က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Sunday, November 27, 2011

Mitral incompetence ႏွလံုးေရာဂါတမ်ိဳး

Oct 1, 2011 at 11:56 PM
က်ေနာ့္ရဲ႕ ခ်စ္သူမွာ ႏွလံုးေသြးေၾကာ က်ယ္ေနတဲ့ေရာဂါ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာ ေနစဥ္တုန္းကေတာ့ ရိုးရိုးႏွလံုးေရာဂါလို႔ပဲ ထင္ခဲ့ေပမယ့္ အခု နိုင္ငံရပ္ျခားေရာက္မွ ေရာဂါက ပိုဆိုးလာတယ္။ ရပ္တည္ဖို႔ အလုပ္လုပ္ရတယ္ေပါ့ ဆရာရယ္။ အလုပ္လုပ္ေတာ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာေတြမွာ ဖိအားေတြ ရွိတာေပါ့။ လုပ္သမွ်လည္း ေဆးဖိုးနဲ႔ပဲ ကုန္ေနတယ္။ ျမန္မာျပည္ ျပန္ဖို႔ကို တိုက္တြန္းေတာ့လည္း ဒီမွာက အသက္ပိုရွည္မယ္လို႔ သူက ထင္ေနတယ္။ အၾကံဥာဏ္နဲ႔ အဲဒီ ေရာဂါအတြက္ ကုထံုးေတြ ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္ေတြကို သိခ်င္လို႔ပါ။

အခုေရာက္ေနတာက (႕႕႕႕႕) နိုင္ငံမွာပါ။ က်န္းမာေရးအတြက္ အာမခံကဒ္မရွိေတာ့ အေတာ္ကုန္ပါတယ္။ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ နည္းေနတဲ့ ေရာဂါဆိုေပမယ့္ ဘဝမွာ ၾကာၾကာေလး ေနခ်င္ေသးတဲ့အတြက္ တတ္နိုင္သေလာက္ ကူညီေပးပါ။ အသက္ ၃၅ ႏွစ္၊ အိမ္ေထာင္ မရွိပါဘူး။ ေရာဂါသည္းလာရင္ ဂုတ္မွာေခၽြးေတြ စီးထန္ေနေအာင္ ထြက္တယ္။ စိတ္လႈပ္ရွားစရာ တခုခုေတြ႔ရင္ ရင္ဘက္ေတြ ေအာင့္လာတယ္လို႔ေတာ့ ေျပာျပီး၊ စားခ်င္စိတ္မရိွဘူး အန္ခ်င္လာတယ္။ ေလေတြ တတ္တတ္လာတယ္။ တခါတရံ ေရအိမ္ဝင္ရင္း ထျဖစ္ခ်င္ျဖစ္ေနေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ျပန္ခ်င္တယ္။ ေပ်ာက္နိုင္မလား။ ခြဲရစိတ္ရမယ္ ဆိုရင္လည္း ရာခိုင္ႏႈန္း ဘယ္ေလာက္ထိ ေအာင္ျမင္နိုင္မလဲေပါ့ေနာ္။ ဘယ္ေလာက္ ကုန္က်နိုင္မလဲ ဆိုတာေတြပါ သိခ်င္လို႔ပါ။

ႏွလံုးေရာဂါ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိတယ္။ ေသြးေၾကာဆိုရင္ က်ဥ္းတာဘဲ Ischemic heart disease (IHD) ျဖစ္တယ္။ က်ယ္တယ္ဆိုတာ ႏွလံုး အဆို႔ရွင္ Valve ျဖစ္မယ္။ အဆို႔ရွင္မွာ က်ဥ္းတာ နဲ႔ က်ယ္တာ ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ က်ဥ္းတာကို MS ေခးဲပီး၊ က်ယ္တာကို Mitral incompetence (MI) နဲ႔ Mitral insufficiency လို႔ ေခၚတယ္။ Mitral Regurgitation လို႔လဲ ေခၚၾကတယ္။

Mitral Valve (မိုင္ထရယ္-ဗာ့လ္ဖ္) ဆိုတာ ႏွလံုး-အဆို႔ရွင္ ၄ ခုထဲက ဘယ္ဘက္ အထက္ခန္းနဲ႔ ေအာက္ခန္း ၾကားကဟာကို ေခၚတယ္။ အဖတ္ေလး ၂ ခုရွိတယ္။ အဲဒါက ပိတ္ခ်ိန္မွာ မလံုေတာ့တာ။ ဒီေတာ့ ေသြးေတြက ႏွလံုးကို ညွစ္လိုက္ရင္ ေအာက္ခန္းက ေသြးေတြ အထက္ခန္းဆီ တက္ျပီး၊ မေရာရမွာက ေရာလာမယ္။ ၾကာေတာ့ Enlarged heart ႏွလံုး ၾကီးလာမယ္ Congestive heart failure ႏွလံုး အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ ျဖစ္လာမယ္။

ဖြံ႔ျဖိဳးမႈ မမ်ားေသးတဲ့ ေနရာေတြမွာ Rheumatic fever (ရူမက္တစ္) ေလးဘက္နာ-အဖ်ားကေန ဒီလိုေရာဂါ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ရတယ္။ Rheumatic heart disease (ရူမက္တစ္) ႏွလံုးေရာဂါလို႔ ေခၚတယ္။ ေနာက္ျပီး Mitral valve prolapse (မိုင္ထရယ္-ဗာ့လ္ဖ္) အဆို႔ရွင္ ကြ်ံတာ၊ Infective endocarditis (IE) ဗက္တီးရီးယားေၾကာင့္ ႏွလံုးၾကြက္သားေရာင္တာ၊ Congenital heart abnormality ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ ေတြကေနလဲ ဆက္ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။

ခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ ေလးဘက္နာကေန ဆက္ျဖစ္တာက ၄ဝ% ရွိတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ Mitral valve prolapse (MVP) က ၄၅% နဲ႔ ပိုမ်ားလာတယ္။ အသက္ ၂ဝ ေအာက္မွာ ေယာက္်ားေလးေတြက ပိုျဖစ္တယ္။ အသက္ ၅ဝ ေက်ာ္ရင္လဲ ေယာက္်ားေတြမွာ ဒီေရာဂါျဖစ္ရင္ ပိုဆိုးတယ္။ လူၾကီး ၇ဝ% ေလာက္မွာ နဲနဲေတာ့ ဒီလို အဆို႔ရွင္မလံုတာ ျဖစ္လာတယ္။ အသက္ ၅၅ ေက်ာ္လာရင္ လူ ၅ ေယာက္မွာ ၁ ေယာက္ ျဖစ္လာတယ္လို႔ Mayo Clinic က ဆိုတယ္။

တခ်ိဳ႕မွာ လကၡဏာေတြ မခံစားရဘဲ ေရာဂါသာရွိေနမယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ရုတ္တရက္ ဆိုးလာတယ္။
- Shortness of breath အသက္ရွဴမဝ၊ အထူးသျဖင့္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္၊ အလုပ္ပင္ပန္းရင္၊
- Fatigue အားကုန္မယ္၊ အထူးသျဖင့္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္၊
- Cough ေခ်ာင္းဆိုးမယ္၊ ညပိုင္း ပိုဆိုးတယ္၊
- Heart palpitations, atrial fibrillation ႏွလံုးခုန္ေနတာ သိေနမယ္။ ရင္တံုတယ္၊
- Swollen feet ေျခေထာက္ ေရာင္မယ္၊
- Heart murmur ႏွလံုးကို နားေထာင္ရင္ မမွန္တဲ့အသံ ၾကားရမယ္၊ ေၾကာင္ကို လက္နဲ႔ ကိုင္ၾကည့္ရင္ ခံစားရသလိုမ်ိဳး ျဖစ္တယ္၊
- Excessive urination ဆီးမ်ားမယ္၊
- Chest pain ရင္ပတ္ေနရာ နာမယ္၊ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းလို႔ နာတာနဲ႔ မတူဘူး၊
- Rapid breathing အသက္ရွဴျမန္မယ္။

နားၾကပ္နဲ႔ နားေထာင္ရင္ Classic murmur (မာမာ) အသံ ၾကားရမယ္။ High-pitched holosystolic murmur အသံမ်ိဳးကို ႏွလံုးခုန္သံ နံပါတ္ ၁ မွာ စျပီး နံပါတ္ ၂ အထိ ၾကားရမယ္။ ခ်ိဳင္းအထိ အသံလိႈင္းကူးတယ္။ ဆိုးလာသူေတြမွာ ႏွလံုးခုန္သံ နံပါတ္ ၃ တခု တိုးလာမယ္။ Mitral valve prolapse ျဖစ္ေနသူမွာ Mid-to-late systolic click နဲ႔ Late systolic murmur ကိုပါ ၾကားရႏိုင္တယ္။

- Chest x-ray ရင္ပတ္ ဓါတ္မွန္၊
- Echocardiogram ECG (အီးစီဂ်ီ)
- MRI, Stress echo or Chest MRI scan (အင္မ္-အာရ္-အိုင္)
- Color flow Doppler exam (ေဒါ့ပလာ)
- CT scan of the chest (စီတီ-စကင္န္)
- Radionuclide scans (ေရဒီယိုႏူကလိုက္-စကင္န္)
- Transesophageal echocardiogram (TEE) (တီ-အီး-အီး)
- Cardiac catheterization ႏွလံုးထဲ ပိုက္ေလးထည့္ စမ္းတာေတြလဲ လုပ္မယ္။

Compensated phase အေစာပိုင္းမွာ လူက သိပ္မခံစားရေသးဘူး။ ေနာက္ပိုင္းမွာ -
- Left ventricle ႏွလံုးဘယ္ဘက္-ေအာက္ခန္း ၾကီးလာေနမယ္။ ခြဲစရာ မလိုေသးပါ။
- Transitional phase ဆက္ျဖစ္လာရင္ Heart muscle ႏွလံုးၾကြက္သားေတြ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္တာမ်ိဳးျဖစ္လာမယ္။
- Fatigue အားယုတ္လာမယ္၊ ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ႏိုင္၊ အရင္လို တက္ၾကြမႈမ်ိဳး မလုပ္ႏိုင္ျဖစ္လာမယ္၊
- Short of breath အသက္ရွဴမဝ ျဖစ္လာမယ္။ ခြဲစိတ္ဘို႔ လိုလာျပီ။

Decompensated phase အဆင့္ တက္လာမယ္ -
- Chronic mitral regurgitation နာတာရွည္ ျဖစ္လာမယ္၊
- Abnormal heart rhythms, atrial fibrillation ႏွလံုးခုန္တာ စီးခ်က္မမွန္တာ၊
- Blood clots ေသြးခဲက တေနရာရာကို သြားပိတ္တာ၊
- Pulmonary edema အဆုပ္ ရုတ္ရက္ေရာင္တာ၊
- Pulmonary hypertension အဆုပ္သြား ေသြးေၾကာထဲမွာ ဖိအားမ်ားလာတာ၊
- Stroke ႏွလံုး (စထုပ္ခ္) ရတာ၊
- Valve infection ႏွလံုးအဆို႔ရွင္ကို ပိုးဝင္တာ၊
- Left ventricle ႏွလံုး ဘယ္ဘက္ ေအာက္ခန္းသာမကဘဲ၊ Left atrium ဘယ္ဘက္အထက္ခန္းပါ ၾကီးလာတာ၊
- Heart failure ႏွလံုး အလုပ္ႏိုင္ေအာင္ မလုပ္ႏိုင္ေတာ့တာ။

Treatment ေရာဂါလကၡဏာ ဆိုးသူကို ေဆးရံုတင္ ကုသရမယ္။
- Chronic mitral regurgitation နာတာရွည္ ျဖစ္ေနသူေတြကို Vasodilators ေသြးေၾကာက်ယ္ေဆး ေပးထားမယ္။ ACE inhibitors နဲ႔ Hydralazine ေဆးေတြျဖစ္တယ္။
- Hypertension ေသြးတိုး ရွိေနတတ္တယ္။ အျပင္းအထံနည္းသံုး ကုသရတယ္။ Diuretics ေသြးထုထည္ နည္းေစအာင္ ဆီးေဆး ေပးမယ္၊ ဆားေရွာင္ရမယ္။
- ေသြးတိုး ရွိသူေရာ မရွိသူေတြကိုပါ Digoxin (ဒိုင္ေဂါက္ဇင္) ႏွလံုးခုန္တာ အားေကာင္းေစတဲ့ေဆးနဲ႔ Antiarrhythmics ႏွလံုးခုန္ မွန္ေဆးပါ ေပးတယ္။
- Mitral valve prolapse အဆို႔ရွင္ ကြ်ံတာနဲ႔ တြဲေနသူေတြနဲ႔ Atrial fibrillation (AF) ႏွလံုးခုန္ မမွန္တာ ရွိေနသူေတြကို Chronic anticoagulation ေသြးမခဲေစတဲ့ေဆးကိုပါ ၾကာရွည္ေပးတယ္။ Blood thinners ေသြးက်ဲေဆးေပးမယ္။
- Blood pressure ေသြးတိုး မ်ားတာကို ထိန္းမရရင္ Intra-aortic balloon pump (IABP) ဆိုတာ သံုးမယ္။
- Vasodilators = Nitroprusside, Hydralazine, (ACE) inhibitors ေဆးေတြကို ေရတိုအတြက္သံုးတယ္။ မခြဲစိတ္ႏိုင္သူေတြကိုေတာ့ ေရရွည္ေပးမယ္။
- Anticoagulants = Warfarin ေဆးဟာ ေသြးမခဲေစဘူး၊ နာတာရွည္သမားေတြ၊ Atrial fibrillation ျဖစ္ေနသူေတြ နဲ႔ Mechanical heart valve အဆို႔ရွင္ အစားထိုးထားသူေတြကို ေပးတယ္။

Surgical Treatment ဘယ္ေတာ့ ခြဲစိတ္ကုသရသလဲ။
- လူတိုင္းက Open heart surgery ႏွလံုးခြဲဘို႔ မလိုပါ။ ေရာဂါ ဆိုးလာမွသာ ခြဲတယ္။
- Infection ေရာဂါပိုးဝင္ရာကေန ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ေသြးယိုတာ၊ ႏွလံုး (အတက္ခ္) ရတာ၊ အဆို႔ရွင္ တေနရာမွာ စုပ္ျပဲသြားတာေတြဆိုရင္ အေရးေပၚ ခြဲစိတ္တာ လုပ္ရမယ္။
- Mitral valve repair ျပဳျပင္ေပးနည္း နဲ႔ Mitral valve replacement အစားထိုးနည္းေတြ လုပ္တယ္။
- ႏွလံုးအဆို႔ရွင္နားက Papillary muscle ၾကြက္သားတမ်ိဳးနဲ႔ Chordae tendineae စုတ္ျပဲသြားရင္ နဲ႔ Acute mitral regurgitation ျဖစ္လာရင္ Urgent mitral valve replacement အေရးေပၚ အဆို႔ရွင္ လဲေပးရမယ္။
- သိပ္မဆိုးသူေတြ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္၊ ကေလးယူလို႔ရတယ္။ အထူသတိထားဘို႔ေတာ့ လိုတယ္။

Outlook အလားအလာ
- ဘာကေန ျဖစ္ရသလဲဆိုတာနဲ႔ ႏွလံုးအဆိုရွင္က ဘယ္ေလာက္ မလံုသလဲအေပၚမွာ မူတည္တယ္။
- Acute mitral regurgitation ရက္တိုျဖစ္တာကို ေဆးနဲ႔ မရတတ္ပါ။ ခြဲစိတ္ရမယ္။
- Abnormal heart rhythms ႏွလံုးခုန္ ပံုမွန္မျဖစ္တာကေန ေသဆံုးတတ္တယ္။
- Heart valve surgery ႏွလံုးအဆို႔ရွင္ ခြဲစိတ္မႈရဲ႕ ေအာင္ျမင္မႈႏွဳန္း ျမင့္မားတယ္။ ခံစားေနရတာေတြ သက္သာသြားမယ္။ အသက္ ပိုရွည္မယ္။
- Artificial valves ႏွလံုး-အဆို႔ရွင္ အတုေတြဟာ ၈-၂ဝ ႏွစ္ခံတယ္။ Blood clots ေသြးခဲျဖစ္မွာကို သတိၾကီးရမယ္။

Prevention ကာကြယ္နည္း
ပိုးဝင္ေစေလာက္တာမ်ိဳး တခုခုလုပ္တိုင္း အထူးသတိရွိပါ။ ဥပမာ သြားကိုတခုခုလုပ္ရတာ၊ Antibiotics ပဋိဇီဝေဆး ၾကိဳတင္ေသာက္ပါ။
Infective endocarditis ႏွလံုးၾကြက္သားကို ပိုးမဝင္ေအာင္ လုပ္တာ ျဖစ္တယ္။

အစာမစားရင္ ေလထမွာေပါ့။ တခုခုေတာ့ စား-ေသာက္ပါ။ ကုန္က်စရိတ္ဆိုတာ ကြ်န္ေတာ္ မသိပါ။ လုပ္ဘူးသူေတြနဲ႔ တိုင္ပင္သင့္ပါတယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂-၁ဝ-၂ဝ၁၁