သမီးေလး ၁ ႏွစ္ နဲ႔ ၁ လရွိပါၿပီ။ ဒီၿပီးခဲ့တဲ့ ၾကာသပေတးေန႔ေလာက္ကတည္းကစၿပီး အထက္လွန္ေအာက္ေလွ်ာလိုျဖစ္ ေနတာ ဒီေန႔ပါ ၄ ရက္ေျမာက္ ရွိပါၿပီ။ သမီးေလးဝမ္းကို စစ္ ၾကည့္ေတာ့လည္း ဘာေရာဂါမွ မရွိဘူးေျပာပါတယ္။ ေဆးခန္းလည္း သြားေနတာပဲ ၃ ရက္ေလာက္ရွိပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ လံုးဝေပ်ာက္သြားတာမရွိပါဘူး။ စျဖစ္တုန္းက တစ္ေန႔ကို ၇ ခါေလာက္ ဝမ္းသြားပါတယ္။ အဲ့ဒါပထမေန႔က မနက္ပိုင္း ကိတ္မုန္႔ ေကၽြးမိပါတယ္။ ညေနပိုင္းေရာက္ေတာ့ ပဲလိပ္ျပာ ျပဳပ္ေလးနဲ႔ ထမင္းနဲနယ္ေကၽြးလို႔ပဲ ဝမ္းသြားတာလား တစ္ျခားဘာေၾကာင့္လည္း မသိပါဘူး။ ျမန္မာေဆးေတြလည္းေကၽြး ေဆးခန္းကေပးတဲ့ေဆးေတြလည္း တိုက္ပါတယ္။ ဒီေန႔မွာ ခါတိုင္းေလာက္ ဝမ္းမသြားေတာ့ပဲ ၃ ေခါက္ေလာက္ သြားၿပီးေတာ့ အထက္လွန္ ျပန္ေအာ့ေအာ့ ေနပါတယ္။ အဲ့ဒါ သမီးေလးကိုစိတ္ပူလို႔ ဆန္ျပဳတ္ေလာက္ပဲတိုက္ၿပီး ဓါတ္ဆားရည္ပဲ တိုက္ပါတယ္။ ဓါတ္ဆားရည္ ေတာင္းေတာင္းေသာက္တယ္။ အဲ့ဒါ ခု ၁ ႏွစ္ေက်ာ္ ကေလးကို ဘာေဆးနဲ႔ ဘယ္လိုတိုက္ၿပီး ခုေလာေလာဆယ္ ဘာအစားေတြ ေကၽြးရင္ ေကာင္းမလည္းဆိုတာ အႀကံဥာဏ္ေတာင္ခံပါတယ္။ ဒီေန႔ညေနထိ မသက္သာလည္း ကေလးကို ေဆးရုံတင္လိုက္ရရင္ ကေလးလည္း ခံစားေနရတာ သက္တာမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္ဆရာ။
• ဝမ္းပ်က္တာ အမ်ားစုက တျခားေဆးမေပးဘဲ ေကာင္းသြားမယ္။ အန္တာလဲ ေကာင္းမယ္။
• ကေလးပါးစပ္ထဲကို Virus ဝင္ရာကေန အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ Allergies (အလာဂ်ီ) ရလို႔လဲျဖစ္မယ္။ တခါတေလ (ဗက္တီးရီးယား) ေၾကာင့္ျဖစ္မယ္။ Food poisoning အစာဆိပ္သင့္တာလဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ ကေလး ဗိုက္အတင္းနာမယ္။ ဝမ္းထဲေသြးပါႏိုင္တယ္။
• ကိုယ္ပူမယ္၊ အန္မယ္ဆိုရင္ Rotavirus (ရိုတာ-ဗိုင္းရပ္စ္) ေၾကာင့္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဝမ္းအနံ႔ကလဲ ထူျခားေသးတယ္။ ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္နည္းတာ အျဖစ္ျမန္တယ္။ ကေလးငယ္ေလ ဆိုးေလ။
• E. coli နဲ႔ Salmonella (ဗက္တီးရီးယား) ေတြကေနျဖစ္လို႔ ေဆးကုတာ ေနာက္က်ရင္ ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• BRAT diet လို႔ေခၚၾကတဲ့ Bland foods ေပးပါ။ Bananas ငွက္ေပ်ာသီး၊ Rice ဆန္ (ထမင္း)၊ Applesauce နာနတ္ေဆာ့စ္၊ Toast ေပါင္မံု႔ကင္ေတြကို ေၾကြးႏိုင္တယ္။ ဆန္ျပဳတ္၊ ေပါင္မံု႔ျဖဴ၊ ၾကက္ဥျပဳတ္၊ ငါး၊ ၾကက္သား (အေရခြံမပါ)၊ အာလူး၊
• အခ်ိဳမ်ားတာ၊ သၾကားမ်ားတာ၊ အသားမ်ားတာ ေရွာင္ပါ။
• ႏို႔တိုက္အရြယ္ဆိုရင္ ဆက္တိုက္ပါ။
• Milk ႏြားႏို႔ေၾကာင့္ ဝမ္းအတြက္မေကာင္းေပမဲ့ သူ႔ထဲက အာဟာရ ရေစမယ္။ ေရရေစတယ္။ ေတာ္ေတာ္တန္တန္ ဝမ္းသြားတာဆိုေသာက္ႏိုင္တယ္။
• Baby formula တိုက္တာဆိုရင္ Lactose (လက္တို႔စ္) မပါတာေတြးပါ။
• Oral Rehydration Solution (ORS) ထက္ေကာင္းတာ ကမာၻမွာမရွိပါ။ WHO-ORS ကေကာင္းတယ္။
• ေရၾကက္ေအး ၄ ခြက္ထဲမွာ သၾကား ၈ ဇြန္း၊ ဆား ၁ ဇြန္းထည့္ျပီး အိပ္မွာတင္ ဓါတ္ဆားေရလုပ္ႏိုင္တယ္။ Potassium ရေအာင္ လိမ္ေမာ္ရည္ တိုက္ေပးပါ။ ငွက္ေပ်ာသီး ေၾကြးပါ။
• ကေလးက အန္ေနရင္ ORS ကို နည္းနည္းခ်င္း ခဏခဏတိုက္ပါ။
• တႏွစ္ေက်ာ္ကေလးဆိုရင္ Clear soups (စြပ္ျပဳတ္ရည္) က်ဲက်ဲ၊ Clear sodas (ဆိုဒါ) ရိုးရိုး နဲ႔ Juice mixed with water အသီးေဖ်ာ္ရည္ ေရနဲ႔ေရာတာ တိုက္ႏိုင္တယ္။ ေရခ်ည္းဘဲ တိုက္တာနဲ႔မရပါ။
• Ice cream (အိုက္စခရင္မ္)၊ Gelatin (ဂ်ယ္လီ)၊ Pudding (ပူတင္း) နဲ႔ Fried foods ေက်ာ္ထားတဲ့အစာေတြ ေရွာင္ပါ။
• ပဌမ ၂၄ နာရီအတြင္းမွာ Bland foods ေပးပါ။ (Bananas ငွက္ေပ်ာသီး၊ Rice ဆန္ (ထမင္း)၊ Applesauce နာနတ္ေဆာ့စ္၊ Toast ေပါင္မံု႔ကင္၊ Saltine crackers ဆားပါတဲ့ (ခရက္ကာ) မံု႔၊ Unsweetened cereals အခ်ိဳမပါတဲ့ ေျပာင္းႏွံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ လုပ္ထားတဲ့ မနက္စာအျဖစ္ စားေလ့ရွိတဲ့အစား) ေရာထားတာကို ေခၚတယ္။ ကေလးနဲ႔အဆင္ေျပရင္ ေနာက္ရက္မွာလဲ ေကြ်းပါ။
• ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္ နည္းတဲ့လကၡဏာေတြကို သတိရွိပါ။ ဆီးနည္းလာမယ္၊ ဆီးအေရာင္ရင့္မယ္။ ေရငတ္မယ္။ ငိုမယ္။ ငိုတာလဲ မ်က္ရည္နည္းမယ္။ အစာမစားခ်င္ဘူး။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်လာမယ္။ အာေခါင္ေျခာက္မယ္။ မ်က္တြင္းခ်ိဳင့္မယ္။ အေရျပားကို အသာေလးဆြဲမၾကည့္ရင္ ခ်က္ခ်င္းျပန္မက်ဘူး။ သိပ္မအိပ္ဘူး။
• Sports drinks အားျဖစ္ေဖ်ာ္ရည္၊ Milk ႏို႔ ေတြ မတိုက္ပါနဲ႔။ ဝမ္းပိတ္ေဆးဆိုတာေတြ အတိုက္မေလာပါနဲ႔။ Yogurt (ေရာဂတ္) ကို နည္းနည္းသာ သြားရင္ ကေလးဆရာဝန္တခ်ိဳ႕က တိုက္ေစတယ္။ သူ႔ထဲမွာပါတဲ့ (ဗက္တီးရီယား) က အက်ိဳးတမ်ိဳးေပးတယ္။
• ကေလးတိုက္တာထဲမွာ Bismuth subsalicylate ဆိုတဲ့ေဆးမ်ိဳးပါရင္ Aspirin နဲ႔တူတယ္။ ကေလးအတြက္ မေကာင္းဘူး။ Reye's syndrome ေရာဂါဆိုတာ ျဖစ္ေစတတ္တယ္။
• Loperamide (Imodium) and bismuth subsalicylate (Pepto-Bismol, Kaopectate) ေဆးက တခ်ိဳ႕အတြက္ ေကာင္းတယ္။ လူၾကီးတခ်ိဳ႕မွာ ဝမ္းပ်က္တာအတြက္သာ လိုတယ္။ ၅ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြ မေပးတာေကာင္းတယ္။
• Loperamide (Imodium) ကို အမ်ားဆံုးသံုးတယ္။ Bismuth subsalicylate ေဆးက အန္တာနဲ႔ေရာေနရင္ ပိုေကာင္းတယ္။
• Atropine sulfate with diphenoxylate HCl (Lomotil), Codeine phosphate, Loperimide HCl (Imodium-AD) နဲ႔ Octreotide phosphate (Sandostatin) ေဆးေတြက ဝမ္းပ်က္ေစတဲ့ ပိုး စတာေတြကို တားဆီးေပးတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အူရဲ႕ လႈတ္ရွားမႈကို ေႏွးေကြးေစတယ္။
• အမ်ားဆံုးသံုးျပီး ေစ်းလဲ အေတာ္ခ်ိဳတဲ့ Lomotil ေဆးဟာ ဝမ္းသြားတဲ့အၾကိမ္အေရအတြက္ကို ေလွ်ာ့မွာမဟုတ္ေပမဲ့ သြားတဲ့အားကို နည္းေစတယ္။ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးရွိပါတယ္။ ေျခ-လက္ထံု၊ စိတ္ဓါတ္က်၊ စိတ္တမ်ိဳးျဖစ္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ ဂနာမျငိမ္ျဖစ္၊ အိပ္ခ်င္။ ေဆးမ်ားရင္ ဝမ္းခ်ဳပ္မယ္။ ပ်ိဳ႕-အန္၊ အစာမစားခ်င္ျဖစ္မယ္။
• Antibiotics ပ႗ိဇီဝေဆးတိုက္ရင္ ဝမ္းပ်က္တတ္တယ္။ တကယ္လိုလို႔ ဒီလိုပိုးေသေဆး တိုက္ေနရင္း ဝမ္းပ်က္လာရင္ ေဆးေပးတဲ့ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ျပီးမွ ေဆးမတိုက္ဘဲေနပါ။ Antibiotics ေဆးဟာ E coli ေၾကာင့္ အစာဆိပ္သင့္တာအတြက္ ပိုဆိုးေစတယ္။
• ဆိုးရင္ (ေရဓါတ္-ဆားဓါတ္နည္း) ရင္ RL drips ေဆးရံုတင္ ေဆးသြင္းကုသရမယ္။
• သြားဘူး လာဘူးတဲ့ေနရာ မဟုတ္တဲ့ဆီမွာ ခရီးသြားရင္း ဝမ္းပ်က္တာကို Travelers' diarrhea ေခၚတယ္။ ဓါတ္ဆားေရအျပင္ Bismuth subsalicylate ကိုလဲ ေသာက္ရတယ္။ Antibiotics ေသာက္မွရတယ္။ လူၾကီးေတြ Ciprofloxacin 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃-၅ ရက္။ ဒါမွမဟုတ္ Norfloxacin 400 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃-၅ ရက္။ Septrin နဲ႔ Doxycycline ေဆးေတြက မတိုးတာေတြ ရွိလာေနျပီ။
• တကိုယ္ေရ-သန္႔ရွင္းေရး ပိုဂရုစိုက္ေပးပါ။ တခါျဖစ္သူ ထပ္ျဖစ္တတ္တယ္။ သူမ်ားကိုလဲ ကူးေစမယ္။
• လူၾကီးေတြမွာ တျခားအေၾကာင္းခံေတြကေနလဲ ဝမ္းေလွ်ာတာျဖစ္ေစတယ္။ Celiac disease, Crohn's disease, Ulcerative colitis, Irritable bowel syndrome, Malabsorption syndromes, Carcinoid syndrome, Autonomic neuropathy, Diabetic neuropathy, Radiation therapy, Gastrectomy နဲ႔ Zollinger-Ellison syndrome ေတြျဖစ္ၾကတယ္။
Acute Diarrhea ရက္တို ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါေဆးမ်ား
• Generic name Loperamide = Imodium, Imodium A-D, Anti-Diarrheal, Imotil, Diamode, Kao-Paverin, Kaopectate 1-D, Diarrhea,
Chronic ရက္ရွည္ ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါေဆးမ်ား
• Generic name Loperamide = Anti-Diarrheal, Bismarex, Diamode, Imodium, Imodium A-D, Imotil, Up and Up Anti-Diarrheal Solution,
• Generic name Bismuth subsalicylate = Bismatrol, Bismatrol Maximum Strength, Childrens Kaopectate, Kao-Tin Bismuth Subsalicylate Formula, Kaopectate, Kapectolin, Maalox Total Relief, Peptic Relief, Pepto-Bismol, Pepto-Bismol Maximum Strength, Pink Bismuth,
• Generic name Atropine/Difenoxin = Motofen
• Generic name Colesevelam = Welchol
Dr. တင့္ေဆြ
၁၂-၂-၂ဝ၁၂
