က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

(ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္
- https://tintswe.wordpress.com/ Dr. Tint Swe ေဒါက္တာတင့္ေဆြ ေဆးပညာစာမ်ား

Sunday, March 25, 2012

Bipolar Disorder စိတ္အေျခႏွစ္ခြေရာဂါ

Manic depression လို႔လဲ ေခၚတယ္။ အစြန္းႏွစ္ဖက္ကို ေျပာင္းေျပာင္း သြားတတ္တဲ့ စိတ္အေျခအေနတခု ျဖစ္တယ္။ (ရိုလာ-ေကာ္စ္တာ) စီးေနရသလိုမ်ိဳး တခါတေလ ထိပ္ဖ်ားေရာက္ေနရင္ ဘာမဆို သူလုပ္ရင္ ျဖစ္မယ္ထင္ျပီး၊ ေနာက္ ေအာက္က်ျပန္ရင္ ရစရာ-ေနစရာမရွိ စိတ္ဓါတ္ က်ေနမယ္။ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ အတက္မွာ ေရာက္ေနမယ္၊ ေအာက္မွာ ေရာက္ေနမယ္လို႔ ေျပာမရဘူး။ မတူၾကဘူး။ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ လူၾကီးပိုင္း လူဦးေရရ႔ဲ႕ ၂% မယ္ ခံစားေနၾကရတယ္။

Depressive Phase Symptoms အက်ပိုင္း လကၡဏာေတြ
ေဆးမကုရင္ စိတ္ဓါတ္အၾကီးအက်ယ္ က်ေနမယ္။ ဝမ္းနည္း-ပူေဆြးေနမယ္။ အားအင္ ကုန္ခမ္းေနမယ္။ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ကင္းမဲ့ေနမယ္။ စိုးရိမ္စိတ္ေတြ ကဲေနမယ္။ ဘာကိုမွ အာရံုမစိုက္ႏိုင္ဘူး။ တခ်ိန္က စိတ္ဝင္တစားရွိခဲ့တာေတြလဲ အာရံုမထားခ်င္ေတာ့ဘူး။ လူကလဲ ပိန္ခ်ံဳးလာမယ္။ အိပ္ေရးပ်က္မယ္။ သတ္ေသခ်င္စိတ္ ျဖစ္လာမယ္။

Manic Phase Symptoms အတက္ပိုင္း လကၡဏာေတြဆိုတာ အရာရာ သာယာေနမယ္။ အေကာင္းဘဲျမင္-ထင္ေနမယ္။ ဘာမဆို ငါလုပ္ႏိုင္တယ္လို႔ ေသြးနားထင္ေရာက္ေနမယ္။ ဘဝင္ျမင့္ေနမယ္။ စိတ္ျမန္-ကိုယ္ျမန္ျဖစ္ေနမယ္။ အိပ္ေနစရာမလိုသလို ျဖစ္ေနမယ္။ စကားေတြ ေဖါင္ေနေအာင္ မ်ားမယ္။ သူ႔ကို တဖက္ဖက္ဆြဲယူလို႔ အင္မတန္လြယ္တယ္။ ျပိဳင္ဆိုင္မႈ အေတြးဘဲ ဝင္ေနမယ္။ ေဆာက္တည္ရာမရ၊ ဂနာမျငိမ္ ျဖစ္ေနမယ္။ အခ်ိန္ေတြ အရမ္းသံုးမယ္။ လိင္မႈကိစၥ သိုသိပ္မႈမထားဘူး။ ကားေမာင္တာကအစ အျမန္ ေမာင္းမယ္။ မူးယစ္ေဆးဝါးလဲ သံုးစြဲလာမယ္။ အဲလိုလကၡဏာေတြ တေန႔ထဲမွာ ၃-၄ မ်ိဳးျဖစ္ေနမယ္။

Bipolar I vs. Bipolar II အမ်ိဳအစား (၁) နဲ႔ (၂) ရွိတယ္။ အမ်ိဳအစား (၁) ရွိေနသူဟာ အတက္ပိုင္း လကၡဏာေတြ ရွိမယ္၊ ဒါမွမဟုတ္ ေရာေထြးေနတာမ်ိဳး နဲ႔ အက်ပိုင္းျဖစ္တာ ေရာေထြးေနမယ္။ အမ်ိဳအစား (၂) ရွိေနသူဟာ စိတ္ဓါတ္ အၾကီးအက်ယ္က်ေနျပီး အတက္ပိုင္းျဖစ္တာ နည္းမယ္။ ေနာက္ျပီး Hypomania ေခၚတဲ့ အေျပာ့စား တက္ၾကြမႈမ်ိဳး ရွိတတ္တယ္။ သူ႔အဖို႔ေတာ့ (ပါတီ) ခ်ိန္ဘဲ။ ေပ်ာ္စရာ ရီစရာေတြ မ်ားေနမယ္။ မိသားစုဝင္ေတြ အေပါင္အသင္ေတြကေတာ့ သူ စိတ္မူေျပာင္ေနတာ သတိထားမိၾကတယ္။

Mixed Episode ႏွစ္မ်ိဳးတြဲ အေျခအေန
တျပိဳင္နက္ထဲမွာ စိတ္တက္ေရာ စိတ္က်ပါ တြဲေနတယ္။ ခန္႔မွန္းရခက္တာ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ဥပမာ သူႏွစ္သက္တာမ်ိဳးကို အားတက္သေရာ လုပ္ေနရခ်ိန္မွာ ဝမ္းနည္းပက္လက္ ျဖစ္လာမယ္။ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္နဲ႔ ဒီ စိတ္အေျခႏွစ္ခြ ေရာဂါ ခံစားရသူေတြမွာ ပိုျဖစ္ၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕တြက္ဆတာက လူနာ ၇ဝ% မွာ အဲလိုျဖစ္တယ္တဲ့။

Causes of Bipolar Disorder ဘာလို႔ ဒီေရာဂါ ျဖစ္လာသလဲ
ဆရာဝန္ေတြက အတိအက် မသိၾကပါ။ အမ်ားသေဘာတူတဲ့ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် (သီအိုရီ) တခုကေတာ့ ဦးေႏွာက္မွာ ဓါတ္ပစၥည္းေတြ အနည္း-အမ်ား ပံုမွန္မဟုတ္လို႔ ျဖစ္မယ္လို႔ ယူဆတယ္။ ဓါတ္ပစၥည္းေတြ မ်ားေနခ်ိန္မယ္ စိတ္တက္ၾကြေနျပီး နည္းေနရင္ စိတ္က်မယ္။

Who's at Risk? ဘယ္လိုလူေတြမွာ လာျဖစ္သလဲ
ေယာက္်ား-မိန္းမ အတူတူျဖစ္တယ္။ အသက္ ၁၅ နဲ႔ ၃ဝ ၾကားမွာ စတယ္။ မိသားစုထဲမွာ တေယာက္မက ရွိေနတတ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ မ်ိဳးဗီဇတခုထဲေၾကာင့္ေတာ့ မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ စိတ္ေသာကေရာက္စရာ၊ မူးယစ္ေဆးဒဏ္၊ စတာေတြကေန အတက္-အက်ကို ေစ့ေဆာ္ႏိုင္တယ္။

Bipolar Disorder and Daily Life
အိမ္မွာ၊ ေက်ာင္းမွာ၊ အလုပ္ခြင္မွာ ေန႔တဓူဝအလုပ္ေတြကို ထိခိုက္ေစတယ္။ ၈၈% မွာ အလုပ္မယ္ တိုးတက္လမ္းေတြ အတားအဆီး ျဖစ္ၾကရတယ္။

Bipolar Disorder and Substance Abuse
၆ဝ% ေသာ လူနာေတြက ေဆးဝါး၊ အရက္ေသစာ သံုးစြဲၾကတယ္။ Reckless manic phase ေဆာက္တည္ရာမရ အဆင့္မွာ လုပ္ၾကတာ မ်ားတယ္။

Bipolar Disorder and Suicide
တျခား ဒီေရာဂါ မရွိသူေတြထက္ ေသေၾကာင္းၾကံစီတာ ၁ဝ-၂ဝ ဆ ပိုျဖစ္ၾကတယ္။ မၾကံစီခင္မွာ သတ္ေသခ်င္တဲ့ စကားမ်ိဳး ေျပာတတ္ၾကတယ္။ သတ္ေသဘို႔ အစီအစဥ္ေတြ တခုျပီးတခု လုပ္လာမယ္။

Diagnosing Bipolar Disorder
ဒီေရာဂါဆိုတာ ေသျခာေအာင္ လုပ္ရမယ္။ Extreme mood swings စိတ္မူေျပာင္းျခင္း အျပင္စား နဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။ Neurological disorders အာရံုေၾကာေရာဂါ၊ Substance abuse မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲတာ၊ Thyroid problem လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ၊ HIV (အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ)၊ ADHD ပါတ္ဝန္းက်င္ သတိမမူေရာဂါ၊ တခ်ိဳ႕ေဆးေတြရဲ႕ Side effects ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳး နဲ႔ Psychiatric disorders တျခားစိတ္ေရာဂါေတြနဲ႔ ခြဲျခားရမယ္။

Medications for Bipolar Disorder
ေဆးေပးတာ အမ်ားၾကီးသက္သာေစတယ္။ Mood stabilizers ေဆးမ်ိဳးသံုးတယ္။ Antipsychotic drugs စိတ္ေရာဂါေဆးေတြ နဲ႔ Anticonvulsant drugs အတက္သက္သာေဆး ေတြလဲ ေပးတယ္။ ေဆးၾကာၾကာ ေသာက္ေနရတယ္။

Talk Therapy for Bipolar Disorder
စကားေျပာနည္းနဲ႔ ကုသတာလဲ လုပ္တယ္။ Cognitive behavioral therapy နည္းလဲလုပ္တယ္။ Interpersonal therapy နည္းလဲရွိတယ္။ Social rhythm therapy နည္းလဲရွိတယ္။

Lifestyle Tips for Bipolar Disorder
လူေနမႈပံုစံ ျပဳျပင္ေပးတာ ေကာင္းတယ္။ လုပ္ရမဲ့အလုပ္ေတြကို အခ်ိန္ဇယားခ်ျပီး လုပ္ေစတာေကာင္းတယ္။ အိပ္ခ်ိန္၊ အလုပ္ခ်ိန္၊ စားခ်ိန္၊ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ခ်ိန္ေတြ တိတိက်က် သတ္မွတ္ထားရတယ္။ အရက္၊ ေဆးဝါး မသံုးေစေအာင္ လုပ္ရမယ္။ မဟုတ္ရင္ ေရာဂါလကၥဏာေတြကို ပိုဆိုးေစႏိုင္တယ္။

Electroconvulsive Therapy (ECT)
လွ်ပ္စစ္သံုး ကုသနည္း။ တခ်ိဳ႕လူနာေတြအတြက္ ေကာင္းတယ္။ ဆိုးဝါးတဲ့ အေျခအေနအတြက္ ျမန္ျမန္ သက္သာေစတယ္။ ေဆးေပးနည္း၊ စိတ္ကုနည္းနဲ႔ မရသူေတြအတြက္လဲ သံုးႏိုင္တယ္။

Educating Friends and Family
မိတ္ေဆြ အေပါင္းအသင္နဲ႔ မိသားစုဝင္ေတြကို ဒီေရာဂါအေၾကာင္း ေျပာျပ-သင္ျပေပးထားသင့္တယ္။ ေရာဂါ အတက္-အက်အေၾကာင္း၊ စိတ္မပ်က္ၾကဘို႔လိုေၾကာင္း၊ မေၾကာက္ဘို႔လိုေၾကာင္း၊ ေထာက္ကူမႈေပးတာ အေရးပါေၾကာင္း။ ေဝဒနာသည္ေတြဟာ သူတို႔မွာ ေရာဂါရွိေနတာကို မသိၾက၊ လက္မခံၾကဘူး။ သန္းေပါင္းမ်ားစြာ အဲလိုျဖစ္ေနတာ၊ ေဆးကုရင္ သက္သာေကာင္းမြန္မွာ၊ ကိုယ့္အျပစ္ မဟုတ္ပါဘူး ဆိုတာေတြ ေဖ်ာင္းဖ်-နာခ် ေဆးကုဘို႔ တိုက္တြန္းၾကရပါမယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၅-၃-၂ဝ၁၂