Staphylococcus ဗက္တီးရီးယားဆိုး (စတက္ဖလိုေကာကပ္စ္)

(ဗက္တီးရီးယား) တိုင္းက မဆိုးၾကပါ။ ဆိုးတဲ့အမ်ိဳးထဲက ပိုဆိုးတဲ့ အမ်ိုးအစားဟာ (စတက္ဖလိုေကာကပ္စ္) ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕ ေနရာအႏွံ႔ကို ဒုကၡေပးႏိုင္တယ္။ အျဖစ္မ်ားလို႔ နာမည္ေတာင္ Staph (စတပ္ဖ္) လို႔ တိုတိုဘဲ ေခၚၾကတယ္။ သိပ္မဆိုးတာကေန ေသတဲ့အထိ ဆိုးႏိုင္တယ္။ အမ်ိဳးအစား ၃ဝ ကေန လူကိုေရာဂါေတြ ရေစႏိုင္တယ္။ ဒါေတြထဲက Staphylococcus aureus ကေန အဆိုးတကာ့ အဆိုးဆံုးျဖစ္ေစတယ္။ က်န္းမာေနသူထဲက ၂၅-၃ဝ% မွာ ႏွာေခါင္းထဲနဲ႔ အေရျပားမယ္ ဒီပိုးေတြ ရွိေနၾကတယ္။ ပိုးကေန တိုက္ရိုက္ ေရာဂါရေစႏိုင္သလို ပိုးကေနထြက္တဲ့ အဆိပ္အေတာက္ေၾကာင့္လဲ ေရာဂါ ရႏိုင္တယ္။

• Risk for Staph Infections ဘယ္လိုလူကိုမဆို ေရာဂါေပးႏိုင္တယ္။
ေမြးကာစကေလးေတြ၊ ႏို႔တိုက္မိခင္ေတြ၊ ဆီးခ်ိဳရွိသူေတြ၊ ကင္ဆာျဖစ္ေနသူေတြ၊ ေသြးေၾကာေရာဂါရွိေနသူေတြ၊ အဆုပ္မေကာင္းသူေတြမွာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ မူးယစ္ေဆးထိုးသူေတြ၊ ေဆးရံုကေန တာရွည္ထားရတဲ့ ဆီးပိုက္၊ ျပြန္ေတြ တပ္ထားရသူေတြ၊ ခြဲစိတ္ဒဏ္ရာေတြ၊ ခုခံအားက်ေနသူေတြမွာ ပုိအျဖစ္မ်ားတယ္။

• Signs and Symptoms of a Staph Infection ေရာဂါလကၡဏာေတြ -
• ျဖစ္တဲ့ေနရာ ျပည္တည္မယ္။ Abscess ျပည္တည္နာ၊ Boil ခူနာ၊ Folliculitis ေမႊးကြ်တ္နာ၊ Furuncle အနာလို႔ ေခၚတယ္။ နီရဲေနတယ္။ ေရာင္ျပီး နာေနမယ္။ ျပည္ေပါက္ထြက္လာႏိုင္တယ္။ ပိုးေတြက ေသြးထဲေရာက္ေနတာကို Bacteremia (Sepsis) လို႔ ေခၚတယ္။ ကိုယ္ပူမယ္၊ ခ်မ္းမယ္၊ ေသြးဖိအားက်မယ္။ Staphylococcal pneumonia ႏူမိုးနီးယား၊ Endocarditis ႏွလံုးေရာင္ျခင္း၊ Osteomyelitis ရိုးတြင္းျခင္ဆီေရာင္ျခင္းေတြ ဆက္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

• Types of Diseases ေရာဂါေတြ -
အမ်ားဆံုးက Skin infections အေရျပားအနာေတြျဖစ္တယ္။ Cellulitis ေဘးနာအထိေရာင္ရမ္းေနတာ (ပံု-၃) ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ Abscess ျပည္တည္နာ (ပံု-၄)၊ Impetigo အေရျပားနာတမ်ိဳး ဆိုတာ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ Mastitis ႏို႔နာျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Breast abscesses ႏို႔ျပည္တည္နာလဲ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ႏို႔ထဲမွာ ပိုးပါေနႏိုင္တယ္။ မီးေလာင္နာကေန Staphylococcal sepsis ေသြးထဲပိုးေရာက္္ျပီး Shock (ေရွာ့ခ္) ျဖစ္ေစႏိုင္ေသးတယ္။ ေဆးေသျခာမကုရင္ ေသဆံုးႏိုင္ႏွဳန္း ၈၀% ရွိတယ္။

• Antibiotic-Resistant Staph aureus ပဋိဇီဝေဆးယဥ္တဲ့ (စတက္ဖ္-ေအာရီးယပ္စ္) ပိုး
တျခားပိုးေတြကို ႏိုင္တဲ့ ပဋိဇီဝေဆးေတြယဥ္တဲ့ ပိုးကို Methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) ေခၚတယ္။ Penicillin, Amoxicillin နဲ႔ Oxacillin ေဆးေတြကို မျဖံဳဘူး။ Superbug လို႔ေခၚတယ္။ ေဆးရံုကရတဲ့ ပိုးဝင္ျခင္းေတြ၊ သက္ၾကီးရြယ္အိုေတြ၊ သိပ္မနာမက်န္း ျဖစ္ေနသူေတြ၊ ပြင့္ေနတဲ့ အနာဒဏ္ရာေတြ၊ ဆီးပိုက္ ၾကာၾကာ တပ္ထားရသူေတြမွာ ျဖစ္ေလ့ရွိတယ္။ ေဆးရံုနာေတြနဲ႔ ေဆးရံုျပင္ပနာေတြလို႔ ခြဲျခားေလ့လာတာလဲရွိတယ္။

• Complications of Staph Infections ဘာေတြဆက္ျဖစ္ႏိုင္သလဲ -
Scalded skin syndrome အေရျပားနာတမ်ိဳးဆိုတာ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ အေရျပားမွာ တြယ္ဆက္မႈလုပ္ေပးေနတဲ့ အဂၤေတလိုဟာကို ဖ်က္ဆီးရာကေနျဖစ္တယ္။ ပိုးကေန အဆိပ္သေဘာေဆာင္တဲ့ (ပရိုတင္း) ေၾကာင့္ျဖစ္ရတာပါ။ အပူေလာင္အဖူး ျဖစ္လာမယ္။ ကြာက်မယ္။ မီးေလာင္နာလို အနာက်ယ္တာေတြမွာ ျဖစ္တတ္တယ္။ IV Antibiotics ထိုးေဆးေပး ကုရမယ္။

• Staph Food Poisoning အစာဆိပ္သင့္ျခင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။
အစာထဲမွာ ပိုးေတြပြါးမ်ားလာတယ္။ ေရခဲေသတၲာထဲမွာေတာင္ အဲလိုျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အဆိပ္အေတာက္ေတြ ထုတ္မယ္။ သိုေလွာင္ထားတဲ့ အစားေတြ အနံ႔ဆိုးလာတာ အဲဒါေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ 140 F ကေနအထက္၊ 40 F ကေနေအာက္မွာ ထားသိုပါ။ အသား၊ ငါ၊ ဥ၊ ႏို႔နဲ႔လုပ္တဲ့အစားအေသာက္ေတြကေန ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။

• Staph Infections Diagnosis ဒီေရာဂါမွန္း ဘယ္လိုသိမလဲ
ေရာဂါ-အနာရဲ႕ အသြင္အျပင္ကိုၾကည့္တာနဲ႔ မွန္ေအာင္ မွန္းႏိုင္တယ္။ လိုအပ္ရင္ Blood or infected fluids ေတြမွာ ပိုးပါေန-မေနစစ္ႏိုင္တယ္။ ဘယ္ Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးေတြနဲ႔ ႏိုင္မလဲ ဆိုတာလဲ စမ္းႏိုင္တယ္။

• Staph Infections Treatment ဘယ္လိုေဆးသံုးရလဲ
Triple-antibiotic mixture ပိုးေသေဆး ၃ မ်ိဳးတြဲ လိမ္းေဆးကို အလြယ္ဝယ္လို႔ရတယ္။ Bactroban, Altabax လိမ္းေဆးေတြလဲ သံုးတယ္။ ေသာက္ေဆးေတြကေတာ့ Dicloxacillin, Clindamycin, Trimethoprim-Sulfamethoxazole (TMP-SMX or Bactrim or Septrin), Tetracyclines, Xyvox (Linezolid), Keflex (Cephalexin) နဲ႔ Duricef (Cefadroxil) ေဆးယဥ္တဲ့ပိုးအတြက္ Vancocin (Vancomycin) ေဆးသံုးတယ္။ Abscesses ျဖစ္ေနရင္ ျပည္ခြဲထုတ္ရမယ္။

• Staph and MRSA infections Prevention ဘယ္လိုကာကြယ္မလဲ -
ကာကြယ္ေဆး မရွိေသးပါ။ ပိုးေတြက ေနရာတကာမွာရွိေနျပီး အမ်ိဳးမ်ိဳးေရာဂါေတြရေစတာမို႔ သတိထားဆင္ျခင္ဘို႔ လိုအပ္တယ္။
o နံပါတ္ (၁) ျပည္ထြက္တဲ့အနာကို ပတၲီးအေသအျခာစည္းထားပါ။ ေဆးထပ္ထည့္ရခ်ိန္မွာ ထည့္ပါ။

o နံပါတ္ (၂) တကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းေရး ေကာင္းေကာင္းလုပ္ပါ။ ျပည္တည္နာကို တျခားလူ မထိမိေစနဲ႔။ ေဆးထည့္တဲ့ပစၥည္းေတြ အသေအျခာစြန္႔ပါ။
o နံပါတ္ (၃) လူနာအသံုးအေဆာင္ေတြ သီးသန္႔ထားပါ။ ေဆးေၾကာေလွ်ာ္ဖြတ္ပါ။
o နံပါတ္ (၄) အစားအေသာက္ေတြကို ကိုင္တြယ္ ခ်က္ျပဳတ္တာ ဂရုစိုက္ပါ။ မီးဖိုအတြက္လဲ ခြဲစိတ္ခန္းမွာ လက္ေဆးသလို လုပ္ပါ။ ေရာဂါသည္က ခ်က္ျပဳတ္တာ မလုပ္ပါနဲ႔။ အစားအေသာက္ေတြကို ၂ နာရီ ထက္ပိုၾကာၾကာထားသိုခ်င္ရင္ 140° F ေက်ာ္ ဒါမွမဟုတ္ 40° F ေအာက္မွာထားသိုပါ။
o နံပါတ္ (၅) ရာသီလာခ်ိန္ သံုးရတဲ့ Tampons (တင္ပြန္) ပစၥည္းကို ၄-၈ နာရီတခါအသစ္လဲပါ။

• Staph Infection Prognosis အလားအလာ
အေသအျခာ ေဆးကုရင္ ေကာင္းေကာင္း ေပ်ာက္ႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ MRSA infection ပိုးဝင္တာက အျပင္း-အေပ်ာ့ မတူၾကဘူး။ ခုခံအား မေကာင္းရင္ ပိုဆိုးေစမယ္။ MRSA pneumonia ႏူမိုးနီးယား နဲ႔ Sepsis ေသြးထဲပိုးဝင္တာျဖစ္ရင္ ၂ဝ% ေသဆံုးတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Dr. တင့္ေဆြ
၂၁-၃-၂ဝ၁၂