က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Tuesday, March 13, 2012

Thyroid လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ

အားအင္ကုန္ခမ္း၊ လူကဝလာ၊ သတိေမ့ခ်င္ခ်င္ျဖစ္၊ ဆံပင္ကြ်တ္ျပီး ခ်မ္းတတ္လာပါသလား။ ဒါမွမဟုတ္ ဒါေတြနဲ႔ ေျပာင္းျပန္ အိုက္တတ္မယ္၊ ေခြ်းပိုထြက္မယ္၊ ပိန္လာမယ္၊ စိုးရိမ္တာမ်ားမယ္ ဆိုတာေတြ ျဖစ္လာေနပါသလား။ လည္ပင္းၾကီးဆိုတာကို စစ္ေဆးဘို႔လိုပါမယ္။ အမ်ိဳးသမီးဆို ပိုလိုမယ္။ အေသအျခာ ေဆးစစ္ကုသပါ။ မဟုတ္ရင္ ဆိုးဝါးတာေတြ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။

Thyroid Gland (သိုင္းရြိဳက္-ဂလင္း) လည္ပင္းၾကီး အက်ိတ္ဆိုတာ
လိပ္ျပာပံု လည္ပင္းေရွ႕တည့္တည့္ လူတိုင္းမွာရွိတယ္။ မၾကီးရင္၊ ေရာဂါမရရင္ စမ္းလို႔ မေတြ႔ႏိုင္ဘူး။ သူကေန Thyroid hormones ေဟာ္မုန္းေတြကို ထုတ္ေပးေနတယ္။ ဇီဝျဖစ္စဥ္ေတြ ျမန္ေစ-မွန္ေစဘို႔ရာ အင္မတန္လိုအပ္တယ္။ ဒီလိုအလုပ္အတြက္ (အင္နာဂ်ီ) ကိုသံုးျပီးမွ လုပ္ရတာျဖစ္တယ္။
Thyroid Neck Check လည္ပင္းစမ္းသပ္ပါ
ေခါင္းကို ေနာက္နဲနဲလွန္ထားျပီး၊ တံေတြးကို မ်ိဳလိုက္ခ်ိန္မွာ Adam's apple (အာဒမ္) ပန္းသီးေခၚတဲ့ လည္ေစ့အထက္နားကို ၾကည့္ပါ။ မ်ိဳးခ်တာနဲ႔ အတူ အလံုးေလးက လိုက္ျပီး တက္တာ၊ ဆင္းတာျဖစ္တာ သတိထားမိရင္ ဆရာဝန္ျပပါ။ လည္ပင္းၾကီးေရာဂါရလာရင္ ဇီဝျဖစ္စဥ္ေတြကို သက္ေရာက္စတယ္။ ေဟာ္မုန္းက မ်ားလာတာေရာ နည္းလာတာေရာ ေရာဂါဘဲ။
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တက္လာတာက ေဟာ္မုန္းနည္းေနလို႔။ Hypothyroidism ေရာဂါေခၚတယ္။ အျဖစ္မ်ားတယ္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ က်လာတာက ေဟာ္မုန္း မ်ားေနလို႔။ Hyperthyroidism ေရာဂါေခၚတယ္။
Swelling in the Neck လည္ပင္းမွာ အက်ိတ္-အလံုး
လည္ပင္းမွာ အက်ိတ္စမ္းေတြ႔တိုင္းေတာ့ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္း နည္းတာ-မ်ားတာ မဟုတ္ပါ။ Thyroid cancer ကင္ဆာလဲျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကင္ဆာမဟုတ္တဲ့ Nodules, lumps အလံုးေတြလဲျဖစ္ႏိုင္တယ္။ လည္ပင္းၾကီးနဲ႔မဆိုင္တာလဲ ျဖစ္ႏိုင္ေသးတယ္။
Changes in Heart Rate ႏွလံုးခုန္ႏွဳန္း အေျပာင္းအလဲ
လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းေတြကေန ကိုယ္မွာရွိတဲ့ အဂၤါအစိတ္အပိုင္း အားလံုးနီးနီးကို သက္ေရာက္ေစတယ္။ ႏွလံုးခုန္ႏွဳန္းကိုလဲ ေႏွးေစ-ျမန္ေစႏိုင္တယ္။ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္း နည္းေနရင္ ႏွလံုးခုန္ႏွဳန္း ေႏွးလာမယ္။ မ်ားရင္ ျမန္မယ္။ တဆက္ထဲ Blood pressure ေသြးဖိအားကိုလဲ မ်ားေစမယ္။ Palpitations ရင္တုန္တာလဲျဖစ္ေစမယ္။
Changes in Energy or Mood (အင္နာဂ်ီ) စြမ္းအင္ နဲ႔ စိတ္မူ အေျပာင္းအလဲ
Hypothyroidism ေဟာ္မုန္းနည္းေနရင္ လူကို Feel tired ေမာပန္းေစတယ္။ Sluggish ဘာလုပ္လုပ္ ေႏွးေကြးေစမယ္။ Depressed စိတ္ဓါတ္က်ေနမယ္။ Hyperthyroidism ေဟာ္မုန္း မ်ားေနရင္ Anxiety စိုးရိမ္စိတ္ကဲေနမယ္။ Problems sleeping အိပ္မေပ်ာ္ခ်င္ဘူး၊ Restlessness ဂနာမျငိမ္ျဖစ္မယ္၊ Irritability စိတ္တိုေနမယ္။
Hair Loss ဆံပင္ကြ်တ္ရင္
ေဟာ္မုန္း နည္းတာကေနေရာ မ်ားတာကေနပါ ဆံပင္ကြ်တ္ေစႏိုင္တယ္။ ေရာဂါကို ကုသတာႏိုင္လာရင္ ျပန္ေကာင္းလာႏိုင္တယ္။
Too Cold or Hot အပူး-အေအး
ကိုယ္ခႏၶာ အပူခ်ိန္ကိုထိန္းတဲ့ စနစ္ကို ဒီေဟာ္မုန္းက သက္ေရာက္ေစတယ္။ ေဟာ္မုန္း နည္းေနသူက အျမဲတန္း ေအးေနျပီး မ်ားေနသူက ပူအိုက္ေနတယ္။ ေခြ်းျပန္ေနမယ္။ ညအပ္ရင္ ပန္ကာ၊ အိမ္ျပဴတင္းေပါက္ ဖြင့္အိပ္ခ်င္မယ္။
Hypothyroidism ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါ တျခားလကၡဏာေတြ
Dry skin and brittle nails အေရျပားေျခာက္ေနမယ္။ လက္သည္း-ေျခသည့္ ကြ်တ္ဆတ္ေနမယ္။ Numbness or tingling in the hands လက္မွာ ထံုက်င္က်င္ျဖစ္ေနမယ္။ Constipation ဝမ္းခ်ဳပ္မယ္။ Abnormal menstrual periods ရာသီ မမွန္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Hyperthyroidism ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ တျခားလကၡဏာေတြ
Muscle weakness or trembling hands ၾကြက္သားေတြ အားနည္းေနမယ္၊ လက္တုန္ေနမယ္။ Vision problems မ်က္စိအျမင္အား နည္းလာမယ္။ Diarrhea ဝမ္းပ်က္မယ္။ Irregular menstrual periods ရာသီမမွန္ျဖစ္မယ္။
Thyroid Disorder or Menopause ေသြးဆံုးတာနဲ႔ မွားႏိုင္တယ္။
လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းေရာဂါမွာ ျဖစ္လာတဲ့ ရာသီမမွန္တာ၊ စိတ္မူေျပာင္းတာေတြက ေသြးဆံုးတာနဲ႔ မွားႏိုင္တယ္။ ေသြးစစ္မွ သိႏိုင္တယ္။ ေသြးလဲဆံုး ေဟာ္မုန္းေရာဂါလဲရွိတာ တြဲျဖစ္တာလဲ ရွိတာဘဲ။
Thyroid function tests လည္ပင္းၾကီးအလုပ္ စစ္တာလုပ္ရမယ္။
အသက္ ၃၅ ႏွစ္ေက်ာ္လာရင္ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း စစ္သင့္တယ္လို႔ American Thyroid Association ကေန အၾကံျပဳထားတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ အလားအလာရွိသူေတြက ဒိထက္ေစာျပီး စစ္သင့္တယ္။ အသက္ ၆ဝ ေက်ာ္လာရင္ ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။ ေဟာ္မုန္းမ်ားတာက အမ်ိဳးသမီးေတြမ်ာ ပိုျဖစ္ျပီး အသက္ ၆ဝ ေက်ာ္ရင္လဲ အျဖစ္မ်ားတာဘဲ။
Diagnosing Thyroid Disorders လည္ပင္းၾကီးအတြက္ ေသြးစစ္တယ္ဆိုတာ
Thyroid stimulating hormone (TSH) မ်ားေနတယ္ဆိုတာ ေဟာ္မုန္းထုတ္ေပးေနတဲ့ (ဂလင္း) က သိပ္အလုပ္မလုပ္လို႔ လုပ္ေအာင္ ႏိႈးဆြေပးေနရတဲ့ ေဟာ္မုန္းေတြက မ်ားေနတာျဖစ္တယ္။ ဒါဟာ Hypothyroid ေခၚတယ္။ TSH နည္းေနတယ္ ဆိုတာက Hyperthyroid ျဖစ္တယ္။ တျခားေဟာ္မုန္းေတြကိုဆက္စစ္ရတယ္။ Total thyroxine (Total T4), Free thyroxine (Free T4), Total triiodothyronine (Total T3), Free triiodothyronine (Free T3) နဲ႔ Thyroxine-binding globulin စတာေတြျဖစ္တယ္။ Thyroid imaging tests, biopsies နဲ႔ တျခားစမ္းသပ္နည္းေတြလဲ လုပ္ရတယ္။
Hashimoto's Disease (ဟာရွီမိုတို) ေရာဂါ
Hypothyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါရဲ႕ ပင္မအေၾကာင္းတခုက (ဟာရွီမိုတို) ေရာဂါ ျဖစ္တယ္။ Autoimmune disorder (ေအာ္တို-အင္ျမဴး) ေရာဂါတမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ေရာဂါျပီးစနစ္ ကေမာက္မ ျဖစ္တာပါ။ မိသားစုထဲမွာ တေယာက္မကျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Hypothyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါရဲ႕ အေၾကာင္းခံေတြထဲမွာ pituitary gland (ပစ္က်ဴထရီ-ဂလင္း) ေခၚတဲ့ ဦးေႏွာက္ ေအာက္ေျခမွာရွိတဲ့ ေဟာ္မုန္းမ်ားစြာကို ထုတ္ေပးေနတဲ့ ေနရာမွာ ေရာဂါရတာလဲ ပါတယ္။ သူကေန Thyroid-stimulating hormone (TSH) ေဟာ္မုန္းကိုထုတ္ေပးေနလို႔ လည္ပင္းၾကီးအက်ိတ္ကို အလုပ္လုပ္ခိုင္းေနတဲ့သေဘာျဖစ္တယ္။ ဒါအထြက္နည္းရင္ အလုပ္လုပ္တာနည္းလာမယ္။ Inflammation လည္ပင္းၾကီး အက်ိတ္ေရာင္တာ (ယာယီ) နဲ႔ ေဆးဝါးေတြကေနလဲ ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသးတယ္။
Graves' Disease (ဂေရ႕ဖ္) ေရာဂါ
Hyperthyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါရဲ႕ ပင္မအေၾကာင္းတခုက (ဂေရ႕ဖ္) ေရာဂါ ျဖစ္တယ္။ ဒါလဲ Autoimmune disorder (ေအာ္တို-အင္ျမဴး) ေရာဂါတမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ ေရာဂါျပီးစနစ္ ကေမာက္မ ျဖစ္တာပါ။ မ်က္လံုးျပဴးထြက္ေနတာက သိသာတယ္။ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေစတဲ့ တျခားအေၾကာင္းေတြကေတာ့ Thyroid nodules အလံုး-အက်ိတ္ေတြ ျဖစ္တာေတြပါ။ စမ္းလို႔ရရင္ Goiter ေခၚျပီး ေသးတာကို Ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) လုပ္မွ သိရတယ္။
Thyroid Disorder Complications လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ ေနာက္ဆက္ျဖစ္မွာေတြ
Hypothyroidism ေရာဂါရွိေနျပီး ေဆးမကုရင္ Cholesterol (ကိုလက္စေထာ) မ်ားလာမယ္။ Stroke (စထုပ္ခ္) ဦးေႏွာက္ေသြးေၾကာေရာဂါ နဲ႔ Heart attack ႏွလံုး (အတက္ခ္) ေရာဂါ ရလာေစႏိုင္တယ္။ ကိုယ္အပူခ်ိန္ သိပ္က်ေနတာလဲ အႏၲရာယ္ရွိတယ္။ အရိုးေတြက က်ိဳးလြယ္လာမယ္။
Hypothyroidism နည္းတာကို ဘယ္လိုကုသမလဲ
Thyroid hormones ေဆးေသာက္ရမယ္။ ၂-၃ ပါတ္ေနရင္ သိသိသာသာ ေကာင္းလာမယ္။ ေရရွည္အတြက္ (ကိုလက္စေထာ) ခ်တာ၊ အေလးခ်ိန္ခ်တာေတြပါလုပ္ရမယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ ေဆးက တသက္တာလံုး သံုးေနရမယ္။
Hyperthyroidism မ်ားတာကို ဘယ္လိုကုသမလဲ
Antithyroid ေဆး ေပးရတယ္။ ေပ်ာက္သြားတာ မ်ားပါတယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ေဆးၾကာၾကာေသာက္ေနရတယ္။ ႏွလံုးခုန္တာ၊ လက္တံုတာအတြက္ တျခားေဆးေတြလဲ ေပးရေသးတယ္။ Radioactive iodine အႏုျမဴေဆးလဲ ေပးပါတယ္။ ၆-၁၈ ပါတ္ၾကာတတ္တယ္။ ခြဲစိတ္ျပီးေနာက္ အက်ိတ္လံုးဝ မရွိေတာ့ရင္ Thyroid hormones ေဆး ေသာက္ေနရမယ္။
Surgery for Thyroid Disorders ခြဲစိတ္နည္းေတြ
Hyperthyroidism ျဖစ္ေနတာကို Antithyroid drugs ေဆးမတိုးသူေတြကို ခြဲစိတ္ေပးရတယ္။ လည္ပင္း သိပ္ၾကီးေနရင္လဲ ခြဲရတယ္။ Thyroid nodules ေရာဂါကိုလဲ ခြဲတယ္။ တခုလံုးထုတ္ရရင္ Thyroid hormones ေဆးေသာက္ေနရမယ္။ ဒါမွ Hypothyroidism နည္းတဲ့ေရာဂါ မရမွာျဖစ္တယ္။
Thyroid Cancer လည္ပင္းၾကီး ကင္ဆာ
ဘာလို႔ျဖစ္လဲ မသိပါ။ ေသတဲ့အထိဆိုးတာ အေတာ္ရွားတယ္။ Thyroid nodules ထဲက ၅% ေလာက္မွာ ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Surgery ခြဲစိတ္ထုတ္ျပစ္ျပီးေနာက္မွာ Radioactive iodine therapy အႏုျမဴေဆးေပးတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို External radiation therapy ဓါတ္ကင္ေပးတယ္။

• Thyroid Function Tests လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္း စစ္ေဆးျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/05/thyroid-function-tests.html
• Thyroid လည္ပင္းၾကီးေရာဂါ http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/03/thyroid.html
• Thyrosit လည္ပင္းၾကီး-ေဟာ္မုန္းေဆး http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2011/11/thyrosit.html
• Toxic goiter Q and A လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေနျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/05/q-and-toxic-goitre.html

Dr. တင့္ေဆြ
၁၃-၃-၂ဝ၁၂