က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Saturday, April 7, 2012

Pulmonary hypertension အဆုပ္-ေသြးတိုး

Sat, Apr 7, 2012 at 3:58 AM
Pulmonary Hypertension ရွိ-မရွိ ဘယ္လုိစစ္ေဆးႏုိင္ပါသလဲခင္ဗ်ာ။

Pulmonary hypertension ဆိုတာ ေသြးတိုးေရာဂါတမ်ိဳး ျဖစ္တယ္။ လူအမ်ားျဖစ္တဲ့ ေသြးတိုးနဲ႔ေတာ့ မတူဘူး။ အဆုပ္ နဲ႔ ႏွလံုးရဲ႕ ညာဘက္ျခမ္းက ေသြးလႊတ္ေၾကာေတြမွာ ေရာဂါရေနတာျဖစ္တယ္။

အဆုပ္ထဲမွာရွိတဲ့ အင္မတန္ေသးငယ္လွတဲ့ Pulmonary arteries and capillaries အဆုပ္-ေသြးေၾကာမွ်ဥ္ေလးေတြ က်ဥ္းျပီး၊ ပိတ္မယ္၊ ပ်က္စီးမယ္ဆိုတာကေန စတယ္။ က်ဥ္းျပီး ေသြးေကာင္းေကာင္းမလာႏိုင္တာမို႔ အဆုပ္က ေသြး မဝေတာ့ဘူး။ ေသြးလႊတ္ေၾကာေလးေတြမွာ ဖိအားေတြ မ်ားမ်ားလာတယ္။ တဆက္တည္း ႏွလံုးရဲ႕ ညာဘက္ ေအာက္အခန္းက လုပ္ေနၾကထက္ပိုျပီး အလုပ္လုပ္လာရတယ္။ ၾကာေတာ့ ဒီႏွလံုးေနရာလဲ အားနည္းလာေတာ့တယ္။

ဒီေရာဂါက ဆိုးတဲ့ေရာဂါျဖစ္တယ္။ ၾကာရင္ အသက္ဆံုးပါးတဲ့အထိ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ေပ်ာက္သြားေအာင္ေတာ့ ကုမရေပမဲ့ ေဆးနဲ႔ေနရင္ ခံစားရတာေတြ သက္သာျပီး လူေနမႈဘဝလည္း အမ်ားၾကီးေကာင္းမြန္းေစႏိုင္တယ္။ ျဖစ္ကာစမွာ ေရာဂါ-လကၡဏာေတြက မသိသာလို႔ လေတြ ႏွစ္ေတြေနမွ အထဲမွာေရာဂါရွိေနတာသိတတ္တယ္။
• Shortness of breath (Dyspnea) အသက္ရွဴမဝျဖစ္မယ္။ အစပိုင္းမွာ အားစိုက္ရတာမ်ိဳးလုပ္မွ ျဖစ္ေပမဲ့ ၾကာရင္ နားေနရင္းပါ အသက္ရွဴမဝျဖစ္မယ္။
• Fatigue အားယုတ္၊
• Dizziness or fainting spells ေခါင္းမူးျပီး သတိမေကာင္းျဖစ္မယ္၊ တခါတေလ Syncope သတိလက္လြတ္ ျဖစ္သြားမယ္။
• Chest pressure or pain ရင္ပတ္မွာနာေနမယ္။
• Swelling (Edema) ေျခေတြ-လက္ေတြေရာင္မယ္။ Ascites ဗိုက္လည္းေဖါင္းလာမယ္။
• Bluish color (Cyanosis) မ်က္ႏွာအေရျပား၊ ပါးစပ္ႏႈတ္ခမ္းေတံ ျပာေနမယ္။
• Palpitations ႏွလံုးခုန္တာျမန္မယ္၊ ရင္တုန္မယ္။

အမ်ိဳးအစား (၂) ခုရွိတယ္။
1. Idiopathic pulmonary hypertension (IPH) ဘာလို႔ျဖစ္မွန္မသိတဲ့ အဆုပ္-ေသြးတိုး = အေၾကာင္းခံ ရွာမေတြ႔ဘူး။ မ်ိဳးဗီဇလား ထင္ရတယ္။
2. Secondary pulmonary hypertension အေၾကာင္းခံတခုခုကေန ျဖစ္လာတဲ့ အဆုပ္-ေသြးတိုး = အေၾကာင္းခံ တခုခုေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာ ပိုမ်ားတယ္။ အေၾကာင္းခံေတြကေတာ့ -
• Pulmonary emboli အဆုပ္ခဲေသြးခဲပိတ္ျခင္း၊
• Chronic obstructive pulmonary diseases နာတာရွည္ အဆုပ္-ဆို႔ပိတ္ေရာဂါ၊ ဥပမာ Emphysema ေရာဂါ၊
• Connective tissue disorders တြယ္ဆက္-တစ္ရွဴး ေရာဂါတခုခု ဥပမာ Scleroderma or Lupus
• Sleep apnea and other sleep disorders ညအိပ္မရေရာဂါတခ်ိဳ႕၊
• Congenital heart defects ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ၊ Eisenmenger syndrome (အိုက္ဆင္မင္ဂါ-ဆင္ဒရုမ္း) ဆိုတာ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါတခုျဖစ္တယ္။ ႏွလံုးေအာက္ခန္း ႏွစ္ခုၾကားမွာ အေပါက္ပါေနတာျဖစ္တယ္။ Ventricular septal defect (VSD) လို႔ေခၚတယ္။ ဒါကေန အဆုပ္-ေသြးတိုး ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။

• Sickle cell anemia (ဆစ္ကယ္လ္-ဆဲလ္) ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊
• Cirrhosis) အသဲေျခာက္ေရာဂါ၊
• AIDS (ေအ-အိုင္-ဒီ-အက္စ္) ေရာဂါစု၊
• Pulmonary fibrosis အဆုပ္ထဲ တင္ရွဴးေတြ အမာရြတ္လိုျဖစ္တဲ့ေရာဂါ၊
• Left-sided heart failure ႏွလံုးေရာဂါ (ဘယ္ဘက္ျခမ္း အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း)၊
• Higher altitudes အျမင့္မွာေနရျခင္း၊ ေပ ၈ဝဝဝ ေက်ာ္မွာေနရသူေတြ၊ ေတာင္တက္သမားေတြ၊
• Cocaine (ကိုကိန္း) သံုးစြဲျခင္း။

အဆုပ္-ေသြးတိုးဟာ လူမေရြးဘဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အသက္ၾကီးရင္ အေၾကာင္းခံတခုကေနျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးအစား အျဖစ္မ်ားတယ္။ ငယ္သူေတြမွာ အေၾကာင္းခံ ရွာမရတာ အျဖစ္မ်ားၾကတယ္။ အေၾကာင္းခံ ရွာမရတာမ်ိဳးက အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ မိသားစုထဲ တေယာက္မကျဖစ္တာလဲ ေတြ႔ရတယ္။

Complications ေနာက္ဆက္တြဲ ျဖစ္လာႏိုင္တာေတြ
• Right-sided heart failure (Cor Pulmonale) ႏွလံုး ညာဘက္ျခမ္း အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း၊
• Blood clots ေသြးခဲျဖစ္လာျခင္း၊
• Arrhythmia ႏွလံုးခုန္ မမွန္ျခင္း၊
• Bleeding ေသြးယိုျခင္း၊ ဥပမာ Hemoptysis ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါ။

Tests and diagnosis ေရာဂါအေျခအေန တိက်ေသျခာေအာင္ စစ္ေဆးနည္းေတြလုပ္မယ္။
1. Blood tests
2. Chest X-ray
3. Doppler echocardiogram
4. Transesophageal echocardiogram
5. Right heart catheterization
6. Pulmonary function test
7. Perfusion lung scan
8. Computerized tomography (CT) scan
9. Magnetic resonance imaging (MRI)
10. Open-lung biopsy
11. Genetic tests

Pulmonary hypertension classifications အဆင့္ခြဲျခင္း
Class I = ေရာဂါသာရွိေနေပမဲ့ ေရာဂါလကၡဏာမျပေသး၊
Class II = အသက္ရွဴမဝတာျဖစ္ေနျပီ။ နားေနရင္းနဲ႔ျဖစ္မယ္။
Class III = နားေနရင္ ကိစၥမရွိေပမဲ့ လႈတ္ရွားရင္ ေရာဂါလကၡဏာေတြျပလာမယ္။
Class IV = နားေနရင္း ေရာဂါလကၡဏာေတြျပလာမယ္။

Treatments and drugs ဘယ္လိုေဆးကုသလဲ
ေဆးကုရတာ ရႈတ္ေထြးတယ္။ လူနာအတြက္ အေကာင္းဆံုးနည္း ရွာေနရတတ္တယ္။ ဆရာဝန္နဲ႔ မျပတ္ ျပသေနရမယ္။
• Blood vessel dilators (Vasodilators) ေသြးေၾကာက်ယ္ေဆးမ်ား = Epoprostenol (Flolan) ေဆးေပးရင္ သက္သာတယ္။ အခ်ိန္တိုသာ သက္ေရာက္တယ္။ IV catheter ပိုက္ထဲကို ကိုယ္မွတပ္ထားတဲ့ Pump (ပန္႔ပ္) ကေန ေဆးသြင္းေနရတတ္တယ္။ ေမးရိုးနာတာ၊ ပ်ိဳ႕၊ ဝမ္းပ်က္၊ ၾကြက္တက္၊ ေဆးထိုးတဲ့ေနရာနာတာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Iloprost (Ventavis) ၃ နာရီတခါ Nebulizer သံုးျပီး ရွဴရတယ္။
• Endothelin receptor antagonists ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံထဲက Endothelin ကိုသက္ေရာက္ေစျပီး က်ဥ္းမွာကို တားေပးတယ္။ အဲဒီေဆးမ်ိဳးထဲက Bosentan (Tracleer) ေဆးကို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မဟုတ္ရင္ သံုးတယ္။ အသဲ ေကာင္းေနမွ သံုးတယ္။
• Sildenafil (Revatio, Viagra) နဲ႔ Tadalafil (Cialis, Adcirca) ေဆးေတြကို ေယာက္်ား ပန္းေသ-ပန္းညွိဳး အတြက္ ေဆးေတြလို႔ သိလာၾကတယ္။ အမွန္က ဒီ အဆုပ္-ေသြးတိုးေရာဂါအတြက္ သံုးေနခဲ့တဲ့ ေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။
• High-dose calcium channel blockers အမ်ိဳးအစားေဆးေတြျဖစ္တဲ့ Amlodipine (Norvasc), Diltiazem (Cardizem, Tiazac) နဲ႔ Nifedipine (Adalat, Procardia) ကိုလဲသံုးတယ္။
• Ambrisentan (Letairis) ေဆးလဲသံုးတယ္။ အသဲကိုထိခိုက္ေစႏိုင္တယ္။
• Anticoagulants ေသြးမခဲေဆးေတြလဲ သံုးရတယ္။ Warfarin (Coumadin, Jantoven)
• Diuretics ဆီးသြားေစတဲ့ေဆးေတြလဲ လိုႏိုင္တယ္။
• Oxygen ေအာက္စီဂ်င္ေပးဘို႔လဲ လိုလာႏိုင္တယ္။

Surgeries ခြဲစိတ္ကုသနည္းေတြ
• ေဆးနဲ႔မထိန္းႏိုင္သူေတြအတြက္ ရွိတယ္။
• Atrial septostomy ႏွလံုး အထက္ခန္းႏွစ္ခုၾကားမွာ အေပါက္ေလးေဖါက္ေပးတယ္။
• Transplantation အဆုပ္ျဖစ္ျဖစ္၊ အဆုပ္နဲ႔ႏွလံုးတြဲျဖစ္ျဖစ္ အသားထိုးေပးနည္း။

Lifestyle and home remedies လူေနမႈဘဝပံုစံေျပာင္းရလိမ့္မယ္။ အိမ္မွာတင္ ဆရာဝန္မလိုတဲ့နည္းေတြလဲ လိုက္နာရမယ္။
• ေကာင္းေကာင္းနားေနပါ။
• လႈတ္ရွား-တက္ၾကြေနပါ။
• ေဆးလိပ္မေသာက္ပါနဲ႔။
• ကိုယ္ဝန္လဲမေဆာင္နဲ႔၊ တားေဆးလဲမေသာက္နဲ႔။ ေဟာ္မုန္းမပါ တားနည္းသံုးႏိုင္တယ္။
• ေလယာဥ္ခရီးမသြားပါနဲ႔။ ေတာင္မတက္နဲ႔။ ေတာင္ေပၚမေနနဲ႔။
• ေသြးဖိအားက်ေစမွာေရွာင္ပါ။ ဥပမာ Hot tub or Sauna ေရေႏြးစိမ္-အပူေငြ႔သံုး ေရခ်ိဳးတာ၊
• စိတ္ဖိအားေလွ်ာ့နည္းေတြလုပ္ပါ။
• အစာအာဟာရ မွ်တ လံုေလာက္ပါေစ။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ခ်ပါ။

Dr. တင့္ေဆြ
၇-၄-၂ဝ၁၂