က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Wednesday, August 22, 2012

ARV ေခြးရူးျပန္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆး

Mon, Aug 20, 2012 at 10:31 PM
ကြ်န္ေတာ္ ယခု (႕႕႕႕႕) မွာေနျပီး အလုပ္လုပ္ေနပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၂ ႏွစ္ ၂ဝ၁ဝ ဂ်ဴလိုင္လေလာက္က အလုပ္ရွင္ေဟာင္း ေမြးထားတဲ့ေခြး ကိုက္တာခံလိုက္ရတယ္။ ေခြးကေတာ့ အိမ္ေမြးေခြးပါ။ အျပင္ကိုေတာင္ သိပ္ျပီး ထုတ္ေက်ာင္းေလ့ မရွိပါဘူး။ ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးေတြေတာ့ ထိုးထားတယ္လို႔ ေျပာၾကပါတယ္။ အကိုက္ခံရျပီး ခ်င္းခ်င္းပဲ ကြ်န္ေတာ္ (႕႕႕႕႕) မွာ သြားျပီး ျပပါတယ္။ ေဆးလိမ္းေပးျပီး ေဆး ၁ လံုး ထုိးေပးလုိက္ပါတယ္။ ေဆးနာမည္ကိုေတာ့ မမွတ္မိေတာ့ပါဘူး။ ေနာက္ေတာ့မွ အသိဆရာဝန္ကို ေျပာျပၾကည့္တာ သူတို႔ထိုးေပးတဲ့ေဆးက ေမးခိုင္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးလုိမ်ိဳးေဆးတဲ့။ အဲဒီအလုပ္မွာ လုပ္ေနတဲ့လူေတြလဲ အဲဒီေခြးရဲ့ကိုက္တာ အရင္က ခံရဘူးတယ္တဲ့၊ သူတို႔လဲ ဒီလိုပဲေဆးထုိးတယ္တဲ့။ ကြ်န္ေတာ္ သံသယ မရွင္းေတာ့ ၂ဝ၁၁ ေဖေဖာ္ဝါရီလေလာက္မွာ ရန္ကုန္ခဏာ ျပန္ရတံုး (အကိုက္ခံရျပီး ၅ လ၊ ၆ လ ေလာက္အၾကာ) ေရႊဘံုသာလမ္းက ေအးေဆးတိုက္က ဆရာဝန္မၾကီးတေယာက္နဲ႔ တုိင္ပင္ျပီး Anti Rabies ေဆး ၃ လံုးကို ထုိးဖို႔ ၾကိဳးစားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ၂ လံုးပဲ ထိုးျဖစ္ပါတယ္။ က်န္တဲ့ ၁ လံုးက (႕႕႕႕႕) ကိုယူလာျပီး ေရခဲေသတၱာ Freezer မွာ ထားမိလို႔ ခဲသြားတယ္။ ဒါေပမဲ့ ထုိးေတာ့ ထိုးလုိက္ပါတယ္။ ေဆးအညြန္းမွာေတာ့ ခဲသြားရင္ ေဆးအာနိသင္ မရွိေတာ့ဘူးလို႔ ဖတ္လိုက္မိတာပဲ။ ဒီလိုနဲ႔ ေမ့ေမ့ ေလွ်ာ့ေလွ်ာ့ ေနလာမိတာပဲ။ တခါတရံ ဝက္သား ဆိတ္သားဟင္းစားမိလို႔ ေခါင္းေနာက္ျခမ္းက ကိုက္တာက လႊဲရင္ဘာမွ ေထြေထြထူးထူး ေရာဂါ မခံစားရပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လဲ ဒီလိုေပ့ါေလွ်ာ့မိတာပါ။ ကြ်န္ေတာ္ သိခ်င္တာက -
၁။ အကယ္လို႔ Anti Rabies က Dosage မျပည့္သလို ျဖစ္ခဲ့ရင္ ေခြးရူးျပန္ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ပါသလား။
၂။ အခုလို ၂ ႏွစ္ေလာက္ၾကာျပီး အေျခအေနမွ ကာကြယ္ခ်င္တယ္ဆုိရင္ ဘယ္လိုကာကြယ္ျပီး ဘာကာကြယ္ေဆးေတြ ထုိးရမလဲ။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ Dosage မျပည့္ဘူးလို႔ Guilty Complex ဝင္ေနပါတယ္။

Rabies ဆိုတာ ကိုက္တာက ေခြးရူး၊ ကူးတာက (ဗိုင္းရပ္စ္) ျဖစ္တယ္။ ဒီပိုးေတြက ဗဟိုအာရံုေၾကာစနစ္ထဲ ဝင္လာျပီး ပ်က္စီးေစတယ္။ (ဗိုင္းရပ္စ္) ေတြက ေရာဂါရွိေနတဲ့ အေကာင္ (ေခြး၊ ေၾကာင္၊ ေမ်ာက္၊ ေျမေခြး၊ လင္ႏို႔၊ ေခြးတူဝက္တူ) ရဲ႕ တံေတြးထဲမွာ ရွိေနတယ္။ သူတို႔ေသြးက ကိစၥမရွိဘူး။ အကိုက္မခံရေပမဲ့ ပိုးပါေနတဲ့ တံေတြးက ေသြးထဲ၊ ပါးစပ္ထဲ၊ ႏွာေခါင္းထဲ၊ မ်က္စိထဲ ဝင္လာရင္ ကူးႏိုင္တယ္။ ပိုးဝင္လာျပီး ဘယ္ေတာ့ေရာဂါရမလဲဆိုတာ ကူးစက္ေရာဂါမွန္သမွ်ထဲမွာ အကြဲျပားဆံုးဘဲ။ ရက္ပိုင္းကေန ႏွစ္နဲ႔ခ်ည္ၾကာႏိုင္တယ္။

ေရာဂါလကၡဏာ ေပၚကာစမွာ တုပ္ေကြးနဲ႔ ဆင္တယ္။ ဖ်ားမယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ မအီမသာျဖစ္မယ္။ ရက္ပိုင္းအတြင္းမွာ ယားယံမယ္။ စိုးရိမ္စိတ္ျဖစ္လာမယ္။ စိတ္ရႈတ္ေထြးမယ္။ အမူအယာ မတူတာေတြ ျဖစ္လာမယ္။ ဂနာမျငိမ္ျဖစ္မယ္။ သူမ်ား မျမင္တာ မၾကားတာေတြ ျမင္ၾကားလာတယ္။ ဒီလိုျဖစ္လာသူတိုင္း ခံစားရတာေတြ အေတာ္ၾကီး ဆိုးဝါးတယ္။ ေနာက္ဆံုး အသက္ ဆံုးၾကရတယ္။ ႏွစ္တိုင္း တကမာၻလံုး ေသဆံုးသူေပါင္း ၅ ေသာင္းခြဲရွိတယ္။

1. အမ်ိဳးအစား (၁) အေကာင္နဲ႔ ထိရံု၊ အစာေၾကြးမိရံု၊ လွ်ာနဲ႔ထိမိရံု၊ = ေဆးကုစရာမလိုပါ။
2. အမ်ိဳးအစား (၂) အဝတ္အစားဖံုးမထားတဲ့ေနရာမွာ ကုပ္မိ၊ ျခစ္မိခံရရင္၊ အနာအဆာရွိတဲ့ေနရာကို လွ်ာနဲ႔ အယက္ခံရရင္၊ = ခ်က္ခ်င္း Immediate vaccination ကာကြယ္ေဆးထိုးပါ။
3. အမ်ိဳးအစား (၃) အကိုက္ခံရ၊ ကုပ္ဆြဲခံရရင္၊ ဒဏ္ရာက ေသြးထြက္ရင္၊ = Immediate washing and flushing of all bite wounds and scratches ခ်က္ခ်င္း အကိုက္ခံရတဲ့ေနရာကို ေဆးေၾကာသန္႔ရွင္းပါ + Immediate vaccination ခ်က္ခ်င္းကာကြယ္ေဆးထိုးပါ + Rabies immune globulin (RIG) (ဂလိုျဗဴလင္) ေဆးလဲထိုးပါ။

ကာကြယ္ေဆး မတူတာေတြ ရွိတယ္။ 1 ml ဒါမွမဟုတ္ 0.5 ml ကို ၄-၅ ခါ အသားေဆးထိုးမယ္။ ၄ ပတ္ၾကာမယ္။ တကယ္လို႔ အရင္ကလဲ Cell-derived rabies vaccines (ဆဲလ္) ကေနေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆးကို အျပည့္ ထိုးဘူးထားသူဆိုရင္ ဒီေဆးမ်ိဳး ၃ ရက္ျခား၊ ၂ ခါသာ ထပ္ထိုးပါ။ Rabies immune globulin (RIG) (ဂလိုျဗဴလင္) ေဆးထိုးဘို႔လဲ မလိုပါ။

1. Tissue-culture or purified duck-embryo vaccines (တစ္ရွဴး-ကာလ္ျခာ) သို႔မဟုတ္ ဘဲသေႏၶကေန ေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆး
• Intramuscular schedules အသားေဆးထိုးနည္း
2.5 IU ကို 0, 3, 7, 14 and 30 ေန႔ေတြမွာ စုစုေပါင္း (၅) ခါထိုးပါ။ လက္ေမာင္း နဲ႔ ကေလးငယ္ရင္ ေပါင္ေရွ႕-ေဘးမွာ ထိုးပါ။ Buttock တင္ပါးမွာ မထိုးပါနဲ႔။
• Abbreviated multisite schedule ေနရာအမ်ားမွာထိုးနည္း
2-1-1 regimen ေခၚတယ္။ ပဌမရက္မွာ Left arm ဘယ္ဘက္လက္ေမာင္းမွာ တခ်က္ထိုးပါ။ Right arm ညာဘက္လက္ေမာင္းမွာ တခ်က္ထိုးပါ။ ၇ ရက္ေနရင္ Deltoid muscle လက္ေမာင္းရင္းတဖက္မွာ တခါထပ္ထိုးပါ။ ၂၁ ရက္မွာ Deltoid muscle လက္ေမာင္းရင္းတဖက္မွာ တခါထပ္ထိုးပါ။
• Intra-dermal schedule အေရျပားထဲထိုးနည္းကို (RIG) မရႏိုင္တဲ့အခါ အေရးေပၚအျဖစ္နဲ႔ထိုးတယ္။
- Human diploid cell vaccine (HDCV) (Rabivac TM) နဲ႔ Purified chick embryo cell vaccine (PCECV) (Rabipur TM) ေတြကို 0.1 ml စီ 8-site intradermal method (8-0-4-0-1-1) ထိုးတယ္။
- PVRV (Verorab TM, Imovax TM, Rabies vero TM, TRC Verorab TM) and PCECV (Rabipur TM) ေတြကို 0.1 ml စီ 2-site intradermal method (2-2-2-0-1-1) ထိုးတယ္။

2. Combined immunoglobulin-vaccine 20 IU/kg တခါတည္းထိုးတယ္။ Anaphylactic shock reactions (ေရွာ့ခ္) ျဖစ္လာမွာကို သတိထားျပီး၊ ကုသဘို႔ အဆင္သင့္ထားရမယ္။
3. Rabies immunoglobulin (RIG) ကို အကိုက္ခံရတဲ့ေနရာတဝိႈက္မွာ ထိုးမယ္။ က်န္တာကို အသားေဆး ေပါင္မွာထိုးမယ္။
4. ေဆးဘိုး သက္သာေအာင္ Cell-derived vaccines ကိုဘဲ Intra-dermal rabies vaccination ထိုးနည္းလဲ ရွိတယ္။ Purified Vero cell vaccine ေဆးကို ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ လူေပါင္း ၇ ေသာင္း ထိုးထားျပီးတာ ႏွစ္ေတြ မ်ားေနျပီ။ သီရိလကၤာ (၁၉၉၅) နဲ႔ ဖိလစ္ပိုင္ (၁၉၉၇) မွာလဲ သံုးတယ္။
5. Brain-tissue vaccines ဦးေႏွာက္ကေနေဖၚစပ္တဲ့ ကာကြယ္ေဆး အခုမသံုးေတာ့ဘူး။

• ARV ေမ်ာက္ကိုက္၍ ေခြးရူးကာကြယ္ေဆးထိုးရျခင္း http://dts-medicaleducation.blogspot.com/2010/05/arv.html ကိုလဲ ဖတ္ႏိုင္ပါတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၂၂-၈-၂ဝ၁၂

Wed, Aug 22, 2012 at 11:15 PM
၁။ ဆရာေျပာျပခဲ့တဲ့ ကာကြယ္ေဆးေတြက ရန္ကုန္မွာ အလြယ္တကူ ဝယ္လို႔ရႏိုင္လား။ အခုလို ၂ ႏွစ္ေက်ာ္ၾကာျပီးမွ ထုိးရင္ေကာ ေဆးမီွပါ့အုံးမလား။ ၂။ အကိုက္ခံရတဲ့ ေနရာက ဘယ္ဖက္ေျခဖဝါးမွာပါ၊ ေသြးလဲေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားထြက္ပါတယ္။ ေခြးစြယ္လဲ ေျခဖဝါးထဲကို စိုက္ဝင္သြားပါတယ္။ အသားလဲ ပဲ့ပါသြားပါတယ္။ ဆရာရွင္းျပထားတဲ့ နံပါတ္ ၃ အမ်ိဳးအစားနဲ႔တူပါတယ္။ အမ်ိဳးအစား (၃) အကိုက္ခံရ၊ ကုပ္ဆြဲခံရရင္၊ ဒဏ္ရာက ေသြးထြက္ရင္၊ = Immediate washing and flushing of all bite wounds and scratches ခ်က္ခ်င္း အကိုက္ခံရတဲ့ေနရာကို ေဆးေၾကာသန္႔ရွင္းပါ + Immediate vaccination ခ်က္ခ်င္းကာကြယ္ေဆးထိုးပါ + Rabies immune globulin (RIG) (ဂလိုျဗဴလင္) ေဆးလဲထိုးပါ။ Immediate Vaccination ဆိုတာ ေခြးရူးျပန္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးကိုပဲ ဆုိလုိတာလား။ အကိုက္ခံရျပီး ခ်က္ခ်င္းကေတာ့ ေမးခုိင္ကာကြယ္ေဆးလုိမ်ိဳးကိုပဲ ထုိးခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေဆးကေရာ ေကာင္းက်ိဳး သက္ေရာက္မႈ ရွိရဲ့လား။ ေခြးက အကိုက္ခံရျပီး ၃ လ ၄ လေလာက္အထိ ဘာမွမျဖစ္ပါဘူး။ သူ႔သခင္ ေဟာက္ရင္ျငိမ္ေနတာပဲ။ အသိစိတ္ရွိတဲ့သေဘာကို ေျပာခ်င္တာပါ။

ျမန္မာျပည္မွာ ဘယ္ကာကြယ္ေဆးရသလဲ ကြ်န္ေတာ္မသိပါ။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ရွိတံုးက ၁၄ ရက္တိတိ၊ ခ်က္မွာထိုးရတာသာ ရွိတယ္။ ကာကြယ္ေဆးထိုးတာ ေနာက္က်မယ္လို႔ မထင္ပါ။ ရန္ကုန္မွာ ဒီေရာဂါကိုအထူးျပဳကုသတဲ့ ေဆးရံု။ ဆရာဝန္ရွိမွာပါ။ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးရင္ ဆရာေျပာတာထက္ပို ေကာင္းမယ္ထင္ပါတယ္။ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆးကေတာ့ ေခြးရူးနဲ႔ မဆိုင္ပါ။ ကိုယ့္ကိုကိုက္တဲ့ေခြးဟာ ေခြးရုးျဖစ္ေနရင္ ကိုက္ျပီးတဲ့ေနာက္ ၇ ရက္၊ အမ်ားဆံုး ၁ဝ ရက္ေနရင္ သူမ်ားသတ္တာ မဟုတ္ဘဲ ေရာဂါရျပီး ေသသြားမယ္။ အဲဒါကို စံုစမ္းရင္ စိတ္ေအးရမယ္။ ေခြးေလေခြးလြင့္ မဟုတ္လို႔ သိႏိုင္မယ္ ထင္တယ္။ အခုထိ အသက္ရွင္ေနရင္ စိုးရိမ္စရာမရွိပါ။