က်န္းမာေရးနဲ႔ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာအတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook message မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• Facebook Comment ကေနေမးတာ-ေျဖတာ အဆင္မေျပပါ။
စာရွည္ေရးမရပါ။ သူမ်ားေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• နာမ္စားသံုးတာမွာ ကိုယ္ကိုယ္ကို ‘သား’၊ ‘သမီး’ လို႔ သံုးရင္ ေမးတဲ့သူရဲ႕ သားသမီးလား ထင္မွတ္မွားႏိုင္တာသတိျပဳပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။ ကြ်န္ေတာ့္မွာ Viber မရွိပါ။ ေဖ့စ္ဘြတ္ ဖုန္း-ဗီဒီယို အဆင္မေျပပါ။ Skype ကိုေတာ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ မိသားစုအတြက္သာသံုးပါတယ္။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Wednesday, January 23, 2013

Iron supplements သံဓါတ္အားေဆး

Tue, Jan 22, 2013 at 10:19 PM
ကြ်န္ေတာ့္ေကာင္မေလးက သံဓာတ္အားေဆးလိုတယ္ဆိုလို႔ ခုေၾကာ္ျငာေနတဲ့ သံဓာတ္အားေဆး ဖယ္ရိုဗစ္ ေသာက္လိုက္တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္ဆရာ။

သံဓါတ္အားေဆးဆိုတာ လိုအပ္ေနသူဟာ ေန႔တိုင္းေသာက္ေနရတယ္။ ေသြးအားနည္းရင္နည္းသလို ၾကာၾကာ ေသာက္ရတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို ၃ လအေသာက္ခိုင္းတယ္။ ပံုမွန္ အျမဲေသာက္ေနတာလဲ ေကာင္းတယ္။ မနက္ ၁ လံုး၊ ညေန ၁ လံုး။ ေသာက္တယ္။ ၾကာၾကာေသာက္ရတာမို႔ ေစ်းၾကီးတာေတြ ေၾကာ္ညာေကာင္းတာေတြ အေရးမၾကီးပါ။ အမ်ားေသာက္တဲ့ ေဆးမ်ိဳးလဲ အတူတူပါဘဲ။ UNICEF ကေန အလကားေဝတာလဲ အတူတူေကာင္းပါတယ္။

မိန္းကေလးတိုင္း လိုႏိုင္တယ္။ Anemia ေသြးအားနည္းေနတာအတြက္ေပးတယ္။ တျခား Iron deficiencies သံဓါတ္ နည္းေနတာေတြအတြက္လဲ ေပးရတယ္။ စားေဆး၊ အသာထိုးေဆး နဲ႔ ေသြးေၾကာထဲထိုးတာဆိုျပီး ၃ မ်ိဳးရွိတယ္။ စတင္ တီထြင္ခဲ့တဲ့ ျပင္သစ္ဆရာဝန္ ကိုဂုဏ္ျပဳျပီး ေပၚကာစမွာ Blaud's pills လို႔ေခၚခဲ့တယ္။

ေသြးအားနည္းတာမွာ Vitamin B12 နည္းတာနဲ႔ Folate (Folic acid) နည္းတာရွိေသးတယ္။ Iron deficiency anemia သံဓါတ္နည္း ေသြးအားနည္းတာကို တိတိက်က် microcytic, hypochromic anemia လို႔ေခၚတယ္။

ေသြးအားနည္းေစတဲ့အေၾကာင္းတရား (၃) ပါးရွိတယ္။
၁။ စားတဲ့အစားအေသာက္မွာ နည္းေနတာ၊ ဒါမွမဟုတ္ စားေပမဲ့ စားတာကို အူကေနစုပ္မယူႏိုင္တာ၊
၂။ ရေနတာထက္ ပိုလိုအပ္ေနလို႔၊
၃။ လိုတာထက္ပိုျပီးစြန္႔ထုတ္ေနလို႔။ ဥပမာ ဒဏ္ရာ-အနာေတြကေန ေသြးယိုေနတာ၊ ရာသီဆင္းတာမ်ားေနတာ၊

ေသာက္ေဆးေတြ
• Iron (II) sulfate ဟာ အမ်ားဆံုးလဲသံုးတယ္။ ေစ်းလဲအခ်ိဳဆံုးျဖစ္တယ္။ (Feratab, Fer-Iron, Slow-F) နာမည္ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ေရာင္းတယ္။ တခ်ိဳ႕ကို Gluconate, Dextran, Carbonyl iron စတဲ့ဓါတ္ဆားေတြနဲ႔လဲ ေရာထားတယ္။ Ascorbic acid ဗီတာမင္ (စီ) နဲ႔ေရာထားရင္ အူကေနစုပ္ယူတာ ပိုေကာင္းေစတယ္။
• တခ်ိဳ႕လူေတြက အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ Ferrous sulfate or Ferrous fumarate နဲ႔အဆင္မေျပရင္ Heme iron polypeptide (Proferrin) ေဆးကိုသံုးႏိုင္တယ္။
• အစာလမ္းကိုသက္ေရာက္တဲ့ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးသက္သာေစေအာင္ Ferrous glycine sulfate or Ferroglycine sulfate အမ်ိဳးအစားသံုးရမယ္။

Parenteral ထိုးေဆး
• အသားေဆး၊ အေၾကာေဆး ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ စားေဆးထက္ပိုေစ်းၾကီးတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ပဌမ ၃ လအတြင္းမွာ Ferinject အမ်ိဳးအစားကလြဲရင္ ထိုးမေပးသင့္ဘူး။
• လူနာက သံဓါတ္ျမန္ျမန္လိုေနရင္ ထိုးေဆးသံုးရမယ္။ အစာလမ္းကစုပ္ယူတာမေကာင္းရင္လဲ ထိုးေဆး သံုးရမယ္။
• Iron dextran (Cosmofer, DexFerrum, Infed) ထိုးေဆးကို မတည့္သူေတြရွိတယ္။ ၁ဝဝ မွာ ၁ ေယာက္ ျဖစ္တတ္တယ္။
• Iron sucrose (Venofer) ဆိုရင္ ၁ဝဝဝ မွာ ၁ ေယာက္ အဲလိုျဖစ္တတ္တယ္။
• Iron carboxymaltose (Ferinject) ထိုးေဆးကေတာ့ dextran မပါလို႔ ပိုစိတ္ခ်ရတယ္။

ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးေတြ
• ေသာက္ေဆးေၾကာင့္ ဝမ္းပ်က္တာ၊ ဝမ္းခ်ဳပ္တာျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ေအာင့္တာလဲ တခိဳ႕ခံစားရတယ္။ ေဆးကို ထမင္းစားျပီးေသာက္ရင္ သက္သာတယ္။ ေဆးအေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ရင္သက္သာတယ္။
• သံဓါတ္ေဆးေၾကာင့္ ဝမ္းမဲေနမယ္။ ဘာမွကိစၥအရွိပါ။ သံဓါတ္ေဆးရည္ေသာက္ရင္ သြားေတြညိဳတတ္တယ္။ ထိုးေဆးကနာတယ္။ ထိုးနည္းကဂရုစိုက္ထိုးရတယ္။
• Iron (III)-hydroxide polymaltose complex နဲ႔ Iron bis-glycinate chelate ေတြက Iron (II) sulfate ထက္ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးနည္းတယ္။

သံဓါတ္ေဆးဟာ Tetracycline, Penicillamine, Methyldopa, Levodopa, Bisphosphonates, Antacid, Alendronate, Cefdinir, Eltrombopag, Ciprofloxaci ေဆးေတြနဲ႔တြဲရင္ စုပ္ယူတာကိုေႏွးေစႏိုင္တယ္။ အစားထဲမွာ ကယ္လ္စီယန္ပါေနရင္လဲ အဲလိုဘဲ။ pH နည္းေနရင္ (အက္စစ္ကဲေနရင္) သံဓါတ္ကို စုပ္ယူတာ ပိုေကာင္းတယ္။

သတိထားစရာေတြလဲရွိတယ္။ Iron overdose သံဓါတ္မ်ားသြားတာလဲ မေကာင္းဘူး။ တခ်ိဳ႕ကေလးေတြမွာ အသက္ ဆံုးပါတာအထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အသဲကိုအမ်ားဆံုးထိခိုက္တယ္။ ႏွလံုး။ အဆုပ္ နဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ကိုလဲ ထိခိုက္ႏိုင္တယ္။ 20 mg/kg ထက္မ်ားရင္ အစာလမ္းေၾကာင္းကို အဆိပ္သင့္ေစတယ္။

Ferrous sulfate ေဆးကိုတခါတည္းျမိဳခ်ပါ။ ဝါးမစားပါနဲ႔။ အစာမရွိခိန္မွာ စုပ္ယူတာပိုေကာင္းေပမဲ့ ဆိုးက်ိဳးနည္းေအာင္ အစာစားျပီးေသာက္ပါ။ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ပါ။ တိတိက်က်ေျပာရရင္ အစာထဲမွာ ၾကက္ဥ။ ေပါင္မံဲ႔ညိဳ၊ ႏြားႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္အစာေတြ၊ ေကာ္ဖီ၊ လဘက္ရည္ေတြနဲ႔တြဲရင္ စုပ္ယူတာ ေႏွးေစတယ္။ ေဆးေသာက္ျပီး မိနစ္ ၃ဝ အထိ လဲေလွ်ာင္းမေနသင့္ပါ။ ေဆး ၁ ၾကိမ္အတြက္ေသာက္ဘို႔ေမ့သြားရင္ ၂ လံုးတခါတည္းတြဲမေသာက္ပါနဲ႔။

• Iron Deficiency Anemia ေသြးအားနည္းေရာဂါရွိေနသူ လူၾကီးေတြကို Regular-release 300 to 325 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္ စေပးျပီး ေနာက္ပိုင္းမွာ 325 mg တေန႔ ၂-၃ ၾကိမ္ေပးတယ္။ ဒါမွမဟုတ္ 300 mg ကို တေန႔ ၄ ၾကိမ္အထိေပးႏိုင္တယ္။ Extended-release ferrous sulfate အမ်ိဳးအစားဆိုရင္ 160 mg တေန႔ ၁-၂ ၾကိမ္ ေပးတယ္။
• Anemia Associated with Chronic Renal Failure ေက်ာက္ကပ္မေကာင္းတာနဲ႔ ေသြးအားနည္းတာ တြဲေနသူေတြကို Regular-release 300 to 325 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္စေပးမယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ 325 mg တေန႔ ၂-၃ ၾကိမ္ေပးမယ္။ ဒါမွမဟုတ္ 300 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္ေပးတယ္။ Extended-release ferrous sulfate ဆိုရင္ 160 mg တေန႔ ၁-၂ ၾကိမ္ေပးတယ္။
• အသက္ ၁၂ ႏွစ္ေအာက္ေပးရင္ စစ္ေဆးျပီးမွ ေပးသင့္တယ္။
• ကိုယ္ဝန္ေဆာာင္ခ်ိန္နဲ႔ ကေလးႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ 325 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္ေပးတယ္။

Anti-anaemic Drugs ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေသြးအားနည္းေရာဂါအတြက္ မရွိမျဖစ္သံုးဆိုျပီး သတ္မွတ္ထားတဲ့ေဆးေတြကေတာ့ -
- Ferrous Salts (E) Tablet equivalent to iron (sulfate, fumarate) 60-65mg
- Ferrous Salts Oral Liquid equivalent to iron 45mg/ 5ml
-Folic acid (E) Tablet 400mcg, 1mg, 5mg (sodium salt) Injection 10mg/ml amp
- Folinic acid Tablet
Injection
- Iron Sucrose (C) Injection 20mg/ml, 5 ml
- Erythropoietin (C) Injection 40000 IU/ml vial (Epoetin) 10000 IU prefilled syringe ေတြျဖစ္ၾကတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
၂၃-၁-၂ဝ၁၂